زمين است (نيز) مى‌داند (و علاوه بر اين آگاهى وسيع) خداوند بر هر چيزى تواناست» (وَ يَعْلَمُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ وَ اللَّهُ عَلى‌ كُلِّ شَيْ‌ءٍ قَدِيرٌ).

(آيه ٣٠)- اين آيه تكميلى است بر آنچه در آيه قبل آمد، و از حضور اعمال نيك و بد در قيامت پرده بر مى‌دارد، مى‌فرمايد: «به ياد آوريد روزى را كه هر كس آنچه را از كار نيك انجام داده حاضر مى‌بيند و همچنين آنچه را از كار بد، انجام داده است» (يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ ما عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُحْضَراً وَ ما عَمِلَتْ مِنْ سُوءٍ).

«در حالى كه دوست مى‌دارد ميان او و آن اعمال بد فاصله زمانى زيادى باشد» (تَوَدُّ لَوْ أَنَّ بَيْنَها وَ بَيْنَهُ أَمَداً بَعِيداً).

در پايان آيه، باز براى تأكيد بيشتر مى‌فرمايد: «خداوند شما را از (نافرمانى) خويش بر حذر مى‌دارد و در عين حال خدا نسبت به همه بندگان مهربان است» (وَ يُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ وَ اللَّهُ رَؤُفٌ بِالْعِبادِ).

در واقع اين جمله معجونى است از بيم و اميد، از يك سو اعلام خطر مى‌كند و هشدار مى‌دهد، از سوى ديگر بندگان را به لطفش اميدوار مى‌سازد تا تعادلى ميان خوف و رجا كه عامل مهم تربيت انسان است برقرار شود.

(آيه ٣١)

شأن نزول:

جمعى در حضور پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله ادعاى محبت پروردگار كردند، در حالى كه «عمل» به برنامه‌هاى الهى در آنها كمتر ديده مى‌شد، اين آيه و آيه بعد نازل شد و به آنها پاسخ گفت.

تفسير:

محبت واقعى- اين آيه مفهوم دوستى واقعى را تبيين مى‌كند، نخست مى‌فرمايد: «بگو: اگر خدا را دوست مى‌داريد از من پيروى كنيد تا خدا شما را دوست بدارد و گناهانتان را ببخشد كه خدا آمرزنده مهربان است» (قُلْ إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ).

يعنى محبت يك علاقه قلبى ضعيف و خالى از هر گونه اثر نيست، بلكه بايد آثار آن، در عمل انسان منعكس باشد.

اين آيه نه تنها به مدعيان محبت پروردگار در عصر پيامبر صلّى اللّه عليه و آله پاسخ مى‌گويد، بلكه يك اصل كلى در منطق اسلام براى همه اعصار و قرون است؛ آنها كه شب‌