قانون مُحَدّثين ، اين است كه اگر استاد بر يك شاگرد ، حديث را خوانده است ، راوى مى گويد «حدّثني» ، و اگر بر جماعتى خوانده است كه راوى با ايشان بوده است ، راوى مى گويد : «حدّثنا» ، و اگر شاگرد بر استاد خوانده است و كسى ديگر شريك او نبوده است ، مى گويد : «أخبرني» ، و اگر ديگرى با او بوده است ، مى گويد : «أخبرنا» ، و اگر ديگرى خوانده است و او شنيده است ، مى گويد : «سمعته على فلان» ، يعنى من از او شنيدم در حالتى كه بر او مى خواندند ، و اگر حديث را با اجازه از او داشته باشد ، مى گويد : «أخبرنا إجازةً» ، و اگر به خطّ شيخ ديده باشد ، گاهى مى گويد كه : «أخبرنا وجادةً» و گاهى مى گويد كه : «وجدت بخطّ فلان » ، يعنى : «يافتم به خطّ فلانى» يا «رأيته في كتاب فلان» ، يعنى : «در كتاب فلانى اين حديث را ديدم» ، و اكثر به چنين حديثى عمل نمى كنند ، مگر آن كه كتاب ، متواتر باشد از آن شخص (مثل كتب اربعه ، از مشايخ ثلاثه) .

الملحق رقم ٩

اگر حديث به معصوم نرسد ، آن حديث را «موقوف» مى گويند و اكثر اوقات ، اشتباه مى شود بر كسانى كه تتبّع ندارند ودر واقع ، موقوف نيست . واگر در آخر حديث ، «سألته» باشد ، اين حديث را مُضمَر مى گويند كه معلوم نيست سؤال از معصوم است يا غير معصوم ، و اكثر اوقات ، اين معنا نيز مشتبه مى شود بر كسى كه بى تتبّع است و وجه هر دو (موقوف و مضمر) آن است كه بسيار است كه زراره در كتاب خود ، اوّلاً ذكر مى كند كه حضرت امام محمّد باقر ـ صلوات اللّه عليه ـ چنين فرمود و [ بعد ، ] بسيارى از اخبار را نقل مى كند و نام حضرت را نمى برد ، به