تاريخ حديث شيعه در سده هاى دوازدهم و سيزدهم هجرى - صفره، حسين - الصفحة ٧٧ - ١ - ٢ جوامع بزرگ حديثى

در اين‌جا از ميان آثارى كه با گرد آورى متون حديث شكل گرفته است، ابتدا جوامع بزرگ حديثى و سپس، در بند بعدى كتاب‌هاى كم حجم‌تر را به ترتيب زمان، مى‌آوريم:

١. عوالم العلوم و المعارف والأحوال من الآيات والأخبار والأقوال‌، از عبد اللَّه بن نور اللَّه بحرانى (ق ١٢ ق).

اين مجموعه مفصّل، شامل يكصد «كتاب» در ١٢٨ جزء است كه نويسنده، آن را از بحار الأنوار استادش علّامه مجلسى اخذ نموده و به صورتى دقيق، مرتّب نموده است. عدّه‌اى بر او خرده گرفته و كتابش را اقتباس و اصلاحى ناپسند از بحار الأنوار شمرده‌اند.[١]

نسخه‌هاى خطّى اجزاى اين كتاب، در كتاب‌خانه‌هاى مهم، موجود است.[٢]

در سال ١٣١٨ ق، برخى از مجلّدات اين كتاب، به چاپ رسيد و در سال‌هاى اخير نيز بيش از ٢٣ مجلّد آن، با تحقيق مؤسسه امام مهدى (عج) در قم، به همراه مستدركاتى از سيّد محمّد باقر ابطحى چاپ و منتشر گرديده است.

٢. الأوفى‌، از فضلعلى بيگ بن شاهوردى بن خلف توشمال‌باشى (ق ١٢ ق).

اين كتاب بعد از الوافى فيض كاشانى تأليف شده است و به حسب تقسيم مؤلّف، شامل يك مقدّمه شش فصلى و ٢٤ «كتاب» در دو قسم است. دوازده كتاب قسم نخست آن، مربوط به اصول و دوازده كتاب قسم دوم، در فروع دين است.

مقدّمه به ذكر مصادر و اسانيد و احوال عدّه‌اى از راويان و دانشمندان، اختصاص دارد و بحثى در اوامر و نواهى را نيز در بر دارد.

قسم اوّل: در اصول دين، اخلاق و ذكر احوال است و دوازده كتاب با

[١]. تلامذة العلّامة المجلسى، ص ٣٨.

[٢]. فهرست نسخ خطّى كتاب‌خانه آية اللَّه مرعشى، ج ١، ص ٣٦٧- ٣٨٦ و ج ٣، ص ٤١٥ و ج ٤، ص ٢٧٧، ١٥٣( ش ٢٦٩) و ج ٥، ص ٢٠٧، ٢١٥ و ج ١٢، ص ٢٩٩- ٣٨٠؛ فهرست نسخ خطّى كتاب‌خانه مجلس شوراى اسلامى، ج ١٠، ص ١٥٦٧- ١٥٨٩ و ج ٢٢، ص ١٨٤ و ...؛ الذريعة، ج ١٥، ص ٣٥٦- ٣٥٧.