تاريخ حديث شيعه در سده هاى دوازدهم و سيزدهم هجرى - صفره، حسين - الصفحة ٢٠٢ - پنج شرح برخى خطبه ها

زهرا عليها السلام و خطبه همّام در وصف پرهيزگاران و برخى خطبه‌هاى ديگر را مى‌توان نام برد.

پاره‌اى از شروح اين خطبه‌ها كه در قرن دوازدهم و سيزدهم نوشته شده‌اند، به ترتيب زمانى عبارت‌اند از:

١. شرح خطبة الاستسقاء، از سليمان بن عبد اللَّه ماحوزى (م ١١٢١ ق).[١]

٢. شرح خطبه قاصعه‌، از عبد الكريم بن محمّد يحيى قزوينى (م ١١٣٥ ق).[٢]

٣. شرح خطبه همّام‌، از مير آصف حسينى (قزوينى) (م ح ١١٣٦ ق)[٣].[٤]

٤. شرح بعض خطب أمير المؤمنين‌: از محمّد على بن ابى طالب، حزين لاهيجى (م ١١٠٣- ١١٨٠ ق).[٥]

٥. كشف المحجّة فى شرح خطبة اللمّة، از سيّد عبد اللَّه بن محمد رضا شبّر (م ١٢٤٢ ق). مؤلّف، در وجه نام‌گذارى اين خطبه به «خطبة اللمّة» مى‌گويد:

سُمّيت بها لأنّها خطَبَتها فى المسجد فى لَمّة من النساء.

[خطبة اللمّة] ناميده شده است، زيرا [زهرا عليها السلام‌] آن را در مسجد در ميان جمعيتى از زنان، ايراد فرمود».

بايد گفت كه زهرا عليها السلام همراهانى از زنان داشت، نه اين كه خطبه تنها براى زنان ايراد گرديد.

وى، در ابتدا اسانيد خطبه را از طرق مخالف و موافق، ذكر مى‌كند. سپس، متن‌

[١]. الذريعة، ج ١٣، ص ٢١٧.

[٢]. الذريعة، ج ١٤، ص ١٣٣؛ فهرست نسخ خطّى كتاب‌خانه سپه‌سالار، ج ٢، ص ١١٢.

[٣]. وى، در اواخر قرن يازدهم و اوايل قرن دوازدهم، در قزوين و اصفهان، نزد علماى بزرگ، درس خواند و در تفليس و ايروان به تدريس پرداخت. ترجمه و شرح حديث الاحتجاج نيز از اوست.( أعيان الشيعة، ج ٢، ص ٨٧؛ الذريعة، ج ١٣، ص ٢٢٦ و ج ١٤، ص ١١٣؛ فهرست نسخ خطّى كتاب‌خانه آستان قدس رضوى، ج ١٤، ص ١٣٠).

[٤]. الذريعة، ج ١٣، ص ٢٢٥ و ج ١٤، ص ١١٣.

[٥]. مفاخر اسلام، ج ٧، ص ٢٣٢.