شمارى از بزرگان اهل عرفان ، بدون توجّه به معناى «تعمّق» در لغت و احاديث اسلامى ، در تفسير حديثى كه مرحوم كلينى ؛ از امام زين العابدين عليه السلام نقل كرده ، دچار خطا شده اند . امام عليه السلام فرموده است : إِنَّ اللّه َ عز و جل عَلِمَ أَنَّهُ يَكونُ فى آخِرِ الزَّمانِ أَقوامٌ مُتَعَمِّقونَ ، فَأَنزَلَ اللّه ُ تَعالى «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ » وَالآياتِ مِن سورَةِ الحَديدِ إِلى قَولِهِ : «وَ هُوَ عَلِيمُ بِذَاتِ الصُّدُورِ» ، فَمَن رامَ وَراءَ ذلِكَ فَقَد هَلَكَ . [١] خداى عز و جل مى دانست كه مردمى افراطى در آخر زمان مى آيند . از اين رو ، سوره توحيد و آياتى از سوره حديد را تا «و او به هر چه در دل ها مى گذرد ، داناست» نازل كرد ، و هر كس بيش از آن را بجويد ، بى گمان ، هلاك مى شود . برخى اين سخن را چنين معنا كرده اند كه چون خداوند متعال مى دانست كه در آخر زمان ، مردمى كنجكاو و دقيق خواهند آمد ، سوره توحيد و آيات آغازين سوره حديد را نازل فرمود و از اين بيان ، ستايش مردمان آخِر زمان را استخراج و حديث يادشده را بر آنچه اهل عرفان از توحيد فهميده اند ، منطبق مى نمايند .

[١] ر . ك : ص ٧٠ ح ٢٦٥٩ .