٢٧٣٤.امام صادق عليه السلام : مردم در توحيد ، بر سه گونه اند : اثبات كننده ، نفى كننده ، و تشبيه كننده . نفى كننده ، بر باطل است ، اثبات كننده ، مؤمن است و تشبيه كننده ، مشرك .

٢٧٣٥.امام صادق عليه السلام ـ در نامه اش به عبدالرحيم قصير ـ: خدايت رحمت كناد! از توحيد و عقيده اى كه كسانى از مردم ديار تو (عراق) در اين باره دارند، پرسيده اى . [بدان كه ]خداوند متعال، هيچ شبيهى ندارد و او شنوا و بيناست . برتر از آن چيزى است كه وصف كنندگان مى گويند و او را به مخلوقش همانند مى كنند و به خدا افترا مى زنند . رحمت خدا بر تو باد! بدان كه عقيده درست در باب توحيد، همان است كه قرآن درباره صفات خداوند عز و جل فرموده است . پس ، نفى و تشبيه را از خداوند ، به كنار بنه ؛ زيرا نه نفى درست است ، نه تشبيه ؛ [بلكه ]اوست خداوند ثابت و موجود . خدا از آنچه وصف كنندگان در وصفش گويند ، برتر است . از قرآن ، فراتر نرويد كه ، پس از روشن شدن حق ، گم راه مى شويد .

٢٧٣٦.التوحيد ـ به نقل از محمّدبن عيسى بن عبيد ـ: امام رضا عليه السلام به من فرمود : «اگر كسى به تو بگويد : به من بگو آيا خداوند عز و جل شى ء [١] است يا نه ، تو چه مى گويى؟» . گفتم : خداوند عز و جل ، خود از خويشتن به عنوان «شى ء» ياد كرده است ، آن جا كه مى فرمايد : «بگو : گواهى كدام شى ء بزرگ تر است؟ بگو : خدا ميان من و شما گواه است» . بنا بر اين ، مى گويم : او شى ء است ؛ امّا نه چون ديگر اشيا ؛ زيرا نفى شيئيت از او ، مستلزم ابطال و نفى اوست . فرمود : «راست گفتى و درست رفتى» . سپس به من فرمود : «مردم ، درباره توحيد بر سه عقيده اند : نفى (تعطيل) ، تشبيه و اثبات بدون تشبيه . عقيده نفى ، روا نيست . عقيده تشبيه هم روا نيست ؛ چرا كه هيچ چيز مانند خداوند ـ تبارك و تعالى نيست ، راه درست ، عقيده سوم است ؛ يعنى اثبات بدون تشبيه .

[١] چيز ، موجود .