جبر و اختيار - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ١٤٧ - آيات سه گانه قضاء و قدر

آنها را به دست آورد.[١]

٣. (وَإِذْ يُريكُمُوهُمْ إِذْ الْتَقَيْتُمْ فى أَعْيُنِكُمْ قَليلاً وَيُقَلِّلُكُمْ فى أَعْيُنِهِمْ لِيَقْضى اللّهُ أَمْراً كانَ مَفْعُولاً وَإِلى اللّهِ تُرْجَعُ الأُمور) (انفال/٤٤).

«به ياد آر آنگاه كه خداوند (در جنگ بدر) دشمنان را به هنگام روبرو شدن در ميدان نبرد، در نظر شما كمتر نشان داد، همچنان كه شماها را در ديدگان آنان اندك ارائه داد، تا خدا كارى را كه مقدر شده بود جامه عمل بپوشاند و بازگشت امور به سوى خدا است».

جمله (لِيَقْضِى اللّهُ أَمْراً) در آيه ٤٢ از اين سوره كه آن نيز مربوط به داستان جنگ بدر است، حاكى از اراده نافذ خدا در زندگى انسانها است، و مجموع آيات چهارگانه اين سوره، از يك اصل الهى حكايت مى كند و آن اين كه:

چه بسا مقدمات و شرايط و اسباب و علل مادى و ظاهرى براى تحقّق پديده هايى كافى نباشد و انسانهاى ظاهر بين، تحقق آن پديده را غير ممكن بدانند ولى آنگاه كه اراده الهى بر تحقق آن تعلق گرفته باشد، ديگر اسباب و علل، آن را تكميل مى كنند، و آن پديده جامه عمل مى پوشد، به گواه اين كه در جنگ بدر، شرايط ظاهرى به نفع دشمن بود، چون دشمن در نقطه اى مرتفع و مسلمانان در نقطه اى پست [٢] قرار داشت و همچنين تصميم مسلمانان براى جنگ و نبرد، محكم و استوار نبود و به خاطر پيشگامى گروهى مانند سعد بن مُعاذ و مقداد و ديگران به راه افتادند، و از طرف ديگر تعداد افراد دشمن سه