جبر و اختيار - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٦٩ - تحليل آيات حصر خالقيت به خدا

پذيرش قرآن مى باشد.

در اينجا بايد از شيوه تفسير موضوعى بهره گيريم تا به نظريه واقعى قرآن واقف گرديم و هرگز نبايد به ظاهر يك آيه، اكتفاء ورزيده و آن را نظريه نهايى قرآن انديشيد زيرا آيات قرآن در هر مرحله ناظر به مقام خاصى است.

اينك يادآور مى شويم كه بايد مجموع آيات قرآن را در سه موضوع جمع آورى كرد:

١. آياتى كه خالقيت را منحصر به خدا مى داند.

٢. آياتى كه برخى از پديده هاى طبيعى را منشأ آثار خاصى دانسته و آن آثار را به آنها استناد مى دهد.

٣. آياتى كه ناظر به افعال اختيارى انسان است، او را فاعل و عامل پيدايش آنها مى شمارد و طبعاً مسئوليت آنها را نيز متوجه او مى سازد.

بدون شك نتيجه اى كه از اين مطالعه و تفسير به دست مى آيد چيزى جز همان شيوه اى كه ما در تفسير «توحيد در خالقيت» بيان كرديم نخواهد بود و آن اين كه منظور از حصر خالقيت به خدا كه آيات گروه اوّل به آن نظر دارد، همان خالقيت اصيل و مستقل و بالذات است، نه هرگونه خالقيتي و لو به صورت وابسته و مأذون از جانب خدا.

در اين تفسير ما آيات گروه دوم و سوم را (علاوه بر برهان عقلى و درك فطرى و علمى) به حكم اين كه «القُرآن ينطِقُ بعضه على بعض»(برخى از آيات قرآن زبان گوياى برخى ديگر مى باشد). بر آيات گروه نخست شاهد آورده و از اطلاق يا عموم آن چشم پوشى مى كنيم زيرا اگر بخواهيم عموم و اطلاق آيات بخش نخست را دربست بپذيريم، علاوه بر اين كه بر خلاف قضاوت وجدان و