مراحل شناخت‌ در درس‌هاى گذشته، يادآور شديم كه حس، عقل و الهام ابزار شناخت است. در ميان دانشمندان، برخى فقط حس «١» را يگانه ابزار شناخت مى‌دانند و معتقدند معرفتى ارزش دارد كه از دريچه حس وارد ذهن گردد. و در غير اين صورت، خيالى بيش نيست.
برخى ديگر- مانند افلاطون- عقل «٢» را يگانه ابزار شناخت مى‌دانند و براى حس به دليل جزئى بودن ارزشى قايل نيستند «٣». همچنين بِرِكسون و برخى از عرفا، شناخت را تنها از دريچه دل و قلب مُيسّر مى‌دانند. «٤» اين سه گروه چون معتقد به يك ابزارند، طبيعتاً براى شناخت يك مرحله قايلند. أما از آنجا كه فلاسفه اسلامى حس و عقل را دو ابزار شناخت مى‌دانند، قهراً براى آن، دو مرحله قايل مى‌باشند كه به توضيح آن مى‌پردازيم:
١- شناخت حسى‌ آنچه را انسان به‌وسيله يكى از حواس پنجگانه دريافت مى‌كند، شناخت حسى نام دارد. در اين نوع شناخت، ميان انسان و جانداران هيچ فرقى نيست، بلكه برخى از آنان حسى قوى‌تر از انسان دارند. عقاب به تيزبينى و مورچه به شمّ قوى معروف است و سگ از چند صد مترى بو را استشمام مى‌كند.