جهان بينى و شناخت - سبحانی، سعید - الصفحة ٦٦

«وَ لَوْ لا تَكْثيرٌ فِى كَلامِكُمْ وَ تَمْريجٌ فى‌ قُلوبِكُمْ لَرَأَيْتُمْ ما أَرى‌ وَ لَسَمِعْتُمْ ما أَسْمَعُ» «١» اگر در سخن گفتن زياده‌روى نمى‌كرديد و قلب خود را در ورود هر نوع انديشه بدان آزاد نمى‌گذارديد، آنچه را من مى‌بينم، شما هم مى‌ديديد و آنچه را من مى‌شنوم شما هم مى‌شنيديد.
بنابراين، كشف و شهود را در يك عبارت كوتاه مى‌توان چنين تعريف كرد:
«راه يافتن به ماوراى حس و مشاهده حقايق آن عالم با چشم درون.» «٢» قرآن و كشف و شهود قرآن كريم در آيات متعددى به اين ابزار اشاره مى‌كند كه انسان در پرتو تصفيه و تزكيه، مى‌تواند «٣» به آگاهى‌هاى خاصى دست يابد؛ آنجا كه مى‌فرمايد:
«يا أَيُّها الَّذينَ آمَنوُا إنْ تَتَّقُوا اللَّهَ يَجْعَلْ لَكُمْ فُرقاناً» «٤» اى افراد با ايمان، اگر از گناهان بپرهيزيد، خدا براى شما نيرويى قرار مى‌دهد كه به‌وسيله آن بتوانيد حق را از باطل جدا سازيد.
در اين آيه، تقوا مايه شناخت واقعيات و درك صحيح، و بى‌تقوايى سرچشمه نوعى ناآگاهى و يا سوء تشخيص شمرده شده است. شايد سرّ اين سخن آن باشد كه به كار افتادن نيروها و هدر رفتن سرمايه‌ها در راه گناه و گسترش فساد سبب مى‌شود كه اطلاع مردم از حق در سطحى پايين قرار گيرد و افكار منحط در زندگى آنان جوانه بزند و به تعبير علّامه طباطبائى رحمه‌اللَّه، «نتوانند فكر صحيح را از فكر باطل جدا سازند» «٥»، هرچند ممكن است در صنايع و علوم روز پيشرفت‌هايى داشته باشند.