جهان بينى و شناخت - سبحانی، سعید - الصفحة ١٥
همه مىلغزند او ثابت و بىتزلزل بماند.» «١» ٢- در اثر انجام تكليف، انسان عادت مىكند كه درباره مبدأ و معاد و كيفيت آفرينش بينديشد و با براهين قاطع، از حقايق غيبى آگاه شود.
٣- احساس تكليف انسان را به ياد وعدهها و وعيدهاى الهى مىاندازد و به بشر متذكر مىشود تا پردههاى غفلت را كنار بزند و به ياد بهشت و دوزخ باشد.
٤- از همه مهمتر، ثواب اخروى است كه در امتثال تكاليف وجود دارد. «٢» ج- اخلاق: هدف از اخلاق، دعوت به يك رشته مَلَكات نفسانى است كه از آن به «فضايل» و از ملكات متضاد با آنها به «مَساوى»، تعبير مىكنند؛ مثلًا، صبر و بردبارى در مقابل سختىها از فضايل اخلاقى و نقطه مقابل آن، جزع و بىتابى است كه نكوهيده مىباشد.
اصول اخلاقى بر پايه حسن و قبح جاودان استوار است، از اين رو پيوسته و دايمى خواهد بود و با دگرگونى جامعه، تغيير نخواهد كرد.
ملاك دين برنامههايى كه بهعنوان پيام الهى بوسيله رسولان او به بشر عرضه مىشود، دين است؛ به تعبير ديگر، مُصلحانى كه خود را برانگيخته خدا مىدانند و سخنان او را بدون كم و زياد، بازگو مىكنند، پيامآوران ديناند، ولى مصلحانى كه خود را برانگيخته عقلشان مىدانند، مصلحانى خيرانديشاند و پيامشان پيامى انسان است. و بدين دليل، قطعاً در آن خطا و نقصان راه دارد، بخلاف پيامهاى الهى كه به معدن وحى لايزال متصل است و هيچ خطا و خللى را در آن جايى نيست.
بنابراين، پيامى ملاك دين بودن را دارد كه از هر نوع خطا مصون باشد. بدينروى نمىتوان ادعاى هر گروه و دستهاى را بهعنوان دين قبول كرد؛ كسى كه مىخواهد، دينى