هم به منبر رفت و گفت: «معاويه به من دستور داده است كه على عليه السلام را نفرين كنم. پس شما اى مردم او را نفرين كنيد.» «١» در اين عبارت، مرجع ضمير «او» ممكن است على عليه السلام و يا معاويه باشد. نامعيّن بودن مرجع ضمير منشأ اشتباه گرديده است.
مغالطه‌هاى معنوى:
همان‌گونه كه گفته شد، مغالطه معنوى آن است كه منشأ اشتباه ناشى از لفظ نبوده، بلكه ناشى از معنا باشد، كه به مهمترين آنها اشاره مى‌كنيم:
١- سوء تأليف: اين نوع مغالطه در جايى است كه شرايط قياس رعايت نشده باشد.
بنابراين، نتيجه نادرست خواهد بود.
فقدان شرايط در تأليف قياس، گاهى به قدرى نامحسوس است كه فقط اهل فن مى‌توانند از عهده شناخت آن برآيند. بنابراين، بر هر فرد محقق لازم است با قواعد قياس كاملًا آشنا باشد؛ مثلًا، در استدلال «حسن انسان است.» و «انسان شاعر است.» پس «حسن شاعر است.» منشأ اشتباه در اين است كه شروط شكل اول- يعنى كلّى بودن كبرى- رعايت نشده است.
٢- مصادره به مطلوب: عبارت است از اينكه نتيجه قياس عيناً يكى از مقدمات باشد و فقط اختلاف لفظى و ظاهرى با آن داشته باشد. پرواضح است كه در مثال «هر انسان بشر است.» و «هر بشر خندان است.» پس «هر انسان خندان است.»، استدلالى صورت نگرفته و مطلب تازه‌اى كشف نشده است؛ زيرا نتيجه از نظر معنا و مفهوم، عين كبراى قياس است.