جهان بينى و شناخت - سبحانی، سعید - الصفحة ٥٣
انكا جهان بينى و شناخت ٥٨ آيا حس مىتواند يگانه ابزار شناخت باشد؟
ص : ٥٨ ر كرد، ولى چون خطاهاى حواس را در مواردى كشف كردند، آن را گواه بر اين قرار دادند كه شايد ديگر ادراكات، كه ما آن را صحيح مىانگاريم، خطا باشد. ادلّه دهگانهاى كه پيرهون، مؤسس اين مكتب، اقامه نمود، مىتواند ريشه پيدايش اين مكتب باشد.
دلايل اين مكتب پيرهون براى استوارى عقيده خود دلايلى اقامه مىكند «١» كهمهمترين آنها عبارت استاز:
خطاهاى حس و عقل:
شناخت انسان از جهان خارج، در برخى از موارد با قوّه حس و در برخى ديگر از موارد، با قوّه عقل انجام مىگيرد و هيچكدام از اين دو حس، خالى از خطا نيست. براى نمونه، مواردى از آن را متذكر مىشويم:
خطاهاى حس: وقتى چوبى را در آب قرار مىدهيم، شكسته بهنظر مىرسد.
- وقتى وسط دو خط متوازى مىايستيم، انتهاى دو خط را به صورت متصل مىبينيم.
- آتش گردانِ در حال گردش، بهصورت دايره بهنظر مىرسد. «٢» خطاهاى عقل: خطاهاى عقل نيز كمتر از خطاهاى حس نيست. دليل آن هم تضاد و تناقضى است كه ميان آراء و نظريات اهل عقل و استدلال وجود دارد. ممكن است نظريهاى نزد يك گروه صحيح و نزد گروه ديگر باطل باشد و چهبسا، فردى نسبت به محيطى كه در آن زندگى مىكند بهگونهاى فكر كند كه اگر در محيط ديگرى بود، آنگونه فكر نمىكرد.
خلاصه سخن آنكه ما براى شناخت، از حس و عقل كمك مىگيريم و اين دو قوّه خالى از خطا نيست. بنابراين، چنين شبههاى پيش مىآيد كه از كجا معلوم كه ساير ادراكات حسى و عقلى ما خطا نباشد؟
تحليل اين نظريه: اين استدلال هرگز مدعاى شكّاكان را ثابت نمىكند و سبب