جهان بينى و شناخت

جهان بينى و شناخت - سبحانی، سعید - الصفحة ٩٦

٢- موانع عقلى‌ عقل چراغى است كه دست آفرينش در وجود انسان قرار داده و مى‌تواند فرسنگها راه را روشن سازد. اما گاهى در مقابل اين نورافكن، موانعى به‌وجود مى‌آيد كه از راهنمايى آن كاسته مى‌شود و انسان را منحرف مى‌كند.
در آيات متعددى از قرآن مجيد، اين عوامل ذكر شده است كه مى‌توان آنها را به سه گروه اصلى تقسيم كرد:
الف- برخى از صفات روحى و اخلاقى كه حجاب دل مى‌گردد؛ ب- اعمالى كه آينه دل را تاريك مى‌كند؛ ج- عوامل بيرونى كه بر فكر، عقل و عواطف انسان تأثير منفى مى‌گذارد. «١» اما تفصيل اين سه قسم:
الف- صفاتى كه حجاب دل مى‌گردد:
١- هواپرستى: فرمان خدا را رها كردن و به دنبال خواست دل رفتن و به عبارت ديگر، اطاعت دل را به اطاعت خدا مقدّم داشتن است.
قرآن كريم معتقدات است كه هواپرستى مانع شناخت انسان از هستى شده و پرده ضخيمى بر چشم و عقل آدمى مى‌افكند؛ آنجا كه مى‌فرمايد:
«أَفَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ الهَهُ هَواهُ وَ أَضَلَّهُ اللَّهُ عَلى‌ عِلْمٍ وَ خَتَمَ عَلى‌ سَمْعِهِ وَ قَلْبِهِ وَ جَعَلَ عَلى‌ بَصَرِهِ غِشاوَةً فَمَنْ يَهْديهِ مِنْ بَعْدِ اللَّهِ أَفَلا تَذَكَّرُونَ» «٢» آيا ديدى كسى را كه معبود خود را هواى نفس خويش قرار داده و خداوند او را با آگاهى (بر اينكه شايسته هدايت نيست)، گمراه ساخته و بر گوش و قلب او مهر زده و بر چشمش پرده افكنده است؟ چه‌كسى مى‌تواند غير از خدا او را هدايت كند؟ آيا متذكر نمى‌شويد؟