ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٨٨ - قدرت در ديدگاه غرب
«قدرت» از ديدگاه اسلام و غرب
ناصر شعبانى[١] امين پاشايى هولاسو[٢]
مفهوم قدرت
به لحاظ لغوى قدرت را بايستى در مفاهيم توانستن، توانايى داشتن، استطاعت (به معناى قوّهاى كه واجد شرايط تأثيرگذارى باشد) و همچنين صفتى كه تأثير آن بر وفق اراده باشد، معنا كرد.
در تعريف لغوى ديگر، قدرت به معنى توانايى يا توانمندى است كه ميزان تأثير بالقوّه يا بالفعل يك فرد يا شىء بر افراد يا اشياى ديگر را نشان مىدهد.
به لحاظ اصطلاحى، بايستى تعريف قدرت را در فلسفه و كلام، در جامعهشناسى و علوم سياسى جستوجو نمود. مفهوم قدرت، مفهوم اساسى نظريّهجديد سياسى است.[٣]
به عقيدهبرخى از محقّقان سياسى، علم سياست كسب و حفظ قدرت سياسى است. بسيارى از سياستشناسان، روابط قدرت را هستهسياست مىدانند و مىگويند: آنچه روابط سياسى انسانها را از ديگر روابط متمايز مىكند، قدرت است[٤] كه ملّتها و نظامهاى سياسى براى به دست آوردن آن مىكوشند تا در عرصهبينالملل از آن، همچون ابزارى براى دفاع ملّى يا وسيلهاى براى سلطه و تحميل خواست خود بر ديگران بهره گيرند.
بنابراين مىتوان گفت، قدرت از شمار مفاهيم عامّى است كه در همهعلوم، اعمّ از علوم اجتماعى، طبيعى و ديگر علوم كاربرد دارد؛ اگرچه اهمّيت آن در ساير علوم، همانند اهمّيت و محوريّتى كه در علم سياست دارد، نيست. در اين راستا قدرت را مىتوان همانند آب و هوا فرض كرد كه همه چيز به آن مربوط مىشود و همه دربارهآن صحبت مىكنند؛ امّا فقط عدّهكمى آن را مىفهمند.
مفهوم قدرت هم كاربرد انسانى دارد هم غير انسانى، هم در زمينهطبيعيات و اشياى فيزيكى به كار مىرود و هم در محدودهالهيّات. در اسلام و ديگر اديان توحيدى، نگاهى خاص به قدرت وجود دارد. از ديدگاه علماى اسلامى و بر اساس قرآن، منشأ قدرت، خداوند تبارك و تعالى است. خداوند قدرت مطلق و قادر به انجام هر كارى مىباشد و اين كلمه، آيتى از شأن و عظمت و جلال خداوند است و در خصوص انسان در شمار مناقب نهايى منتسب به آفريدگار جهان مىباشد. در قرآن كريم آمده است: «وَاللَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ؛ خداوند بر همه چيز تواناست.» در تفكّر اسلامى در عرصهسياست، قدرت در دولت اسلامى يك امانت الهى است و قدرت همراه با عظمت، برترين آرزوى نوع بشر و بزرگترين پاداش اوست. در حكومت اسلامى، حاكم اسلامى وارث اين امانت الهى بوده و بر اساس قوانين جارى، حقّ مجازات و تنبيه بزهكاران و گردنكشان را دارا است.
قدرت در ديدگاه غرب
ژوزف ناى[٥] مبدع و تئوريسين گفتمان قدرت نرم،[٦] قدرت را به معناى توانايى به دست آوردن نتايجى كه فرد مىخواهد، مىداند و معتقد است: قدرت يعنى توانايى نفوذ بر رفتار ديگران به منظور كسب نتايجى كه فرد مىخواهد.
ناى چندين روش براى تحت تأثير قرار دادن رفتار ديگران پيشنهاد