ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٤٥ - ٤ ساماندهى و تقويت سازمان و نهاد وكالت
منتهى شد، آن حضرت از پس پرده با خواص و غير آنان سخن مىگفت؛ مگر در اوقاتى كه به قصد خانهسلطان سوار بر مركب مىشد.
به هر حال امام هادى (ع) و امام عسكرى (ع)، هم به لحاظ آنكه در پادگان نظامى سامرّاء تحت كنترل حكّام عبّاسى بودند و هم به لحاظ آنكه در عصرى نزديك به عصر غيبت مىزيستند، غالباً نسبت به شيعه پنهان بودند و غالب امور و ارتباط آنان با شيعيان از طريق مكاتبات، توقيعات و وكلا بود و به دليل همين مكاتبات فراوان بود كه به عنوان مثال احمد بن اسحاق قمى از
امام عسكرى (ع) طلب دست خطّى مىكند تا بدان وسيله، خطّ حضرت را از غير آن باز شناسد.
و از اين رو، جماعت شيعيان، ديدن آن حضرت و ملاقات با او در مسير رفت و آمد هفتگى آن بزرگوار به منزل خليفه را مغتنم شمرده، در راه مىنشستند و منتظر آن حضرت مىماندند.[١]
٤. ساماندهى و تقويت سازمان و نهاد وكالت
يكى ديگر از چارهانديشىهاى دو امام هادى (ع) و امام عسكرى (ع) براى ورود شيعه به عصر غيبت، تقويت «سازمان وكالت» بود. اين سازمان كه همان نظام ارتباط امام با شيعيان به وسيلهوكلا بود، ريشه در عصر امام صادق (ع) داشت و طى دهها سال فعّاليت خود، با فراز و نشيبهايى مواجه بود. در عصر امام هادى (ع) و امام عسكرى (ع) اقداماتى از سوى آن بزرگواران براى سازماندهى و تقويت اين سازمان صورت گرفت. اين كار از آن رو انجام شد كه شيعه، رفته رفته به عصر غيبت نزديكتر مىشد و در چنين عصرى، اين نهاد وكالت بود كه تنها راه ارتباطى شيعه با امام معصوم (ع) بود.
از جمله اقدامات امام هادى (ع) در جهت تقويت و سامان يافتن فعّاليتهاى «سازمان وكالت»، مىتوان به سفارش مؤكّد آن حضرت به وكلا براى حفظ نظم در امور و رعايت محدوده و قلمروى خاصّ خود و عدم دخالت در امور ساير وكلا اشاره كرد. اهتمام آن امام بر تعيين جانشين براى وكيل قبل و عدم بروز گسستگى در كار وكالت نواحى، از ديگر اقدامات بود.
امام عسكرى (ع) نيز با ادامه دادن اين گونه اقدامات، راه را براى حركت سازمان در مسير خودش هموار نمود. آن جناب نيز همچون پدر بزرگوارش وكلاى ارشدى را براى نواحى مختلف نصب نمود كه بر كار ساير وكلا نظارت داشتند. علاوه بر اين، عثمان بن سعيد عمرى را به عنوان وكيل الوكلاى خود معرفى نمود تا همهوكلا به او مراجعه كنند. اين امر، از آن جهت حائز اهمّيت بود كه وى در عصر غيبت، بنا بود سفير و نايب اوّل امام عصر (عج) باشد.
همين طور نامههاى آن جناب به بعضى نواحى شيعهنشين، مثل «نيشابور» و تأكيد بر اطاعت شيعيان از وكلا و پرداخت وجوه شرعى به آنان و محور قرار دادن وكلا در حلّ و فصل امور را مىتوان از ديگر اقدامات امام عسكرى (ع) براى تقويت و ساماندهى «سازمان وكالت» قلمداد كرد.
٥. جانشين و وارث موقّت معرفى كردن
از جمله اقدامات امام عسكرى (ع) براى حفظ جان
امام عصر (عج)، معرفى جانشين و وارث موقّت به شكلى غير متوقّع در ميان شيعه و دشمنان بود. امام (ع) شيعيان را پس از خود در امور جارى، به مادرشان، بانو حديث يا حديثه خاتون (س) رهنمون شدند تا قدرى از پيگيرى حاكميّت كاسته شود و گمان كنند، امام ابتر و بىيادگار از دنيا رفته است.[٢]
و اين گونه امام عسكرى (ع) در دوران كوتاه امامت و حيات خويش، تمام تلاش خود را براى حفظ جان آخرين ذخيرهخدا انجام داد.
پىنوشتها:
[١]. جبّارى، تاريخ عصر غيبت، ص ٩٤.
[٢]. مجلسى، محمّدباقر، بحارالانوار، ج ٥١، ص ٢٢٠.
[٣]. براى مطالعة بيشتر در اين رابطه ر. ك: ابن بابويه، كمال الدّين و تمام النّعمه، ج ٢، ص ٤٠٧؛ كلينى، الكافى، ج ١، ص ٣٢٩؛ طوسى، الغيبه، ص ٢٢٣.
[٤]. كمال الدّين و تمام النّعمه، صص ١٤٧- ١٥٤.
[٥]. همان، ص ١٤٣.
[٦]. صدر، سيّد صدرالدّين، المهدى (ع)، ص ١١٩.
[٧]. كمال الدّين و تمام النّعمه، ج ٢، صص ١٥٥- ١٥٦.
[٨]. الغيبه طوسى، ص ٢٤٤.
[٩]. كمال الدّين و تمام النّعمه، ج ٢، صص ١٦١- ١٦٤.
[١٠]. الكافى، ج ١، ص ٥١٦.
[١١]. بحارالانوار، ج ٥٠، ص ٣١٧.
[١٢]. همان، ص ٣٩٣.
[١٣]. كمال الدّين و تمام النّعمه، ج ٢، ص ٤٠٧؛ الغيبه طوسى، ص ٢٢٣.