انبيا، اوليا، اوصيا و معصومان (ع) تا پيش از امام حسن عسكرى (ع) تنها وظيفه‌اى كه بر عهده داشتند، تبيين مهدويّت و برافراشته نگاه داشتن پرچم انتظار و اميد به آمدن منجى آخرالزّمان بود تا اين چراغ در دل مؤمنان روشن باقى بماند؛ امّا در اين ميان‌

امام عسكرى (ع) علاوه بر نقش ادامه‌رسالت پيشينيان خود، چند وظيفه‌ويژه را برعهده داشت كه خود به خود نقش ايشان را از اجداد طاهرينش ممتازتر مى‌ساخت؛ اين نقش‌هاى جديد و متفاوت عبارت بودند از اينكه امام (ع) پس از تولّد منجى موعود و فراهم آوردن شرايط ولادت امام عصر (ع) ناچار بود، از سويى تا پايان عمر در نهايت دقّت و استتار از جان او حفاظت كند، مباد كه گزندى از ناحيه‌ظالمان و جائران به ايشان برسد و از سوى ديگر لازم بود به وسيله‌ايشان، شيعيان و مؤمنان علاوه بر دريافت مفاهيم كلّى مهدويّت و منجى‌گرايى از نزديك مصداق حى، حاضر و امام آتى خود را بشناسند و از ولادت او باخبر شوند و در حدّ امكان، توفيق ديدار جمال نورانى‌اش را بيابند.

شرايط عصر حيات امام عسكرى (ع) و ولادت امام عصر (عج)

امام عسكرى (ع) در ربيع‌الاوّل سال ٢٣٠ يا ٢٣١ ه. ق. ولادت يافت و به تاريخ هشتم ربيع الاوّل سال ٢٦٠ ه. ق. ديده از جهان بست و= امام زمان (ع) نيز بنابر مشهور، در نيمه‌شعبان سال ٢٥٥ ه. ق. در شهر «سامرّاء» ديده به جهان گشود. اين دوران مصادف است با دوره‌دوم حاكميّت عبّاسيان.

م‌ترين ويژگى‌هاى خلافت عبّاسى در اين دوره، عبارتند از:

١. از دست رفتن تمركز حكومت؛

٢. ايجاد حكومت‌هاى مستقل كه برخى از آنها به قدرت معنوى سلطان اعتراف داشتند؛

٣. كاهش نقش سياسى خلفا؛

٤. ورود مردمى جديد به جامعه‌اسلامى.

در اين دوره به علّت بى‌كفايتى خلفا و غرق بودن آنها در عيّاشى، زن بارگى، شب نشينى‌هاى آن‌چنانى، ولخرجى‌هاى بى‌حدّ و حصر، رفاه زدگى و دنياپرستى، جامعه، در عمل به دو قشر و دو قطب بزرگ تقسيم شده بود: فقير فقير و غنى غنى؛ اكثريّت محروم و اقليّت برخوردار. شكاف و فاصله‌طبقاتى بين خلفا در اعياد و جشن‌ها و بخشش‌هاى بى‌حساب و بى‌رويّه‌آنان، چه به خويشان و همسران چه در بزم‌هاى ننگين شبانه به آوازه‌خوانان، رقّاصه‌ها و دلقك‌ها، لباس‌هاى فاخر و زربافت و سفره‌هاى رنگين آنان، وضع زندگى، درآمد و اختلاس‌هاى برخى از وزرا و ديگر كارگزاران حكومت، شرايط اجتماعى زندگى آن دوره را تحت تأثير خود قرار داده بود ...

بديهى است، نتيجه‌چنان رفتار و منش و سياست‌هايى فقر و سيه‌روزى توده‌مردم، يعنى كشاورزان، كارگران، فرهنگيان، خدمت‌كاران و صاحبان حِرف و صنايع كوچك خواهد بود، هم‌آنانى كه در حقيقت آنچه طبقه‌مرفّه داشت، از زحمت و رنج آنها بود و آنچه مرفّهين بى‌درد به يغما مى‌بردند، در واقع چيزى نبود جز دسترنج اينان؛ گرچه در خلال آنچه آورده شد، به وضوح وضعيّت توده‌مردم روشن گشت و ديديم كه بسيارى از قيام‌ها و شورش‌هاى اين دوره، به خصوص صاحب زنج و بعدها قرامطه، فرياد و واكنشى در برابر اين همه ظلم و ستم و چپاول طبقه‌حاكم و فقر و فلاكت توده‌هاى پا برهنه بود.[١]

شرايط و وضعيّت امامان شيعه (ع) در عهد عبّاسى‌

نگاهى گذرا و اجمالى به تاريخ حيات امامان (ع) نشان مى‌دهد كه‌