معجزات انبیا در تفسیر المنار - مدرسی راد، زهرا؛ غضنفری، علی؛ میراحمدی، عبدالله - الصفحة ٩٢ - چهارم) دیدگاه عبده در باره کارکرد عقل در تفسیر
و لازم بود با آنها بر اساس عقل مناقشه شود.[١] فشار فرهنگی جدیدی که عقلانیت غربی بر فرهنگ اسلامی گذاشته بود باعث شد که وی درصدد بازخوانی اسلام متناسب با نیازهای روز جامعه برآید.
ج) به نظر میرسد روح غالب و حاکم بر اندیشه اروپا در قرن ۱۹ و ۲۰، تجربهگرایی (امپریسیم) و نگاه پوزیتویستی به مقوله معرفت و بیاعتنایی به معرفت دینی و فلسفی و قشری گرایی حاکم بر جامعه و انسداد باب اجتهاد در میان اهل سنت، در شکلگیری رویکرد عقلگرایانه عبده تأثیر بسزایی داشت.[٢] محیط فکری و اجتماعی عبده و تمدن مادی غرب در برخی موارد عبده و شاگردانش را به عقلگرایی افراطی سوق داده است. محیطی که میراث گذشتگان را بدون برداشت صحیح از آن تقدیس میکرد. تمدن مادی غرب، چشم و عقل شرق را ربوده بود و باعث شده بود بسیاری از شرقیها در افراطِ اسفبار و تفریط بیشازحد واقع شوند.[٣]
[١] -ر.ک. فاطمه اسماعیل محمد اسماعیل، القرآن و النظر العقلی، ص ۲۶۴. وی می نویسد «و الذين قدموا العقل: ذلک لان الخصم لايلتزم بالنقل، فلابد من مناقشته علی اساس من العقل، فيکون «ما دعاهم الی ذلک کلام اهل الالحاد فی معارضات العقائد السلفيه بالبدع النظريه فاحتاجوا الی الرد عليهم من جنس معارضاتهم و استدعی ذلک الحجج النظريه و محاذاة العقائد السلفية بها» مقدمه ابن خلدون، ص ۴۹۵- ۴۹۶.
[٢] - محمد جواد نجفی، زهره حیدری نصرت ابادی، بررسی بازتاب رویارویی باتمدن نوین غربی در رویکرد عقلی اجتماعی درتفسیرهای المنار و المیزان، ص ۲۰۲.
[٣] - ر.ک. رمضان خمیس الغریب، موازنه بین منهجی مدرسه المنار و مدرسه الأمناء فی تفسیر و علوم القرآن، ص ۲۷۲ -۲۷۷.