آسمان و جهان (ترجمه کتاب السماء و العالم بحار الأنوارجلد 14) - علامه مجلسی - الصفحة ١٩٥ - در باره مورچه
را پرسيدم، فرمود: او را نكش جز اينكه آزارت كند، و پرسيدمش از كشتن هدهد فرمود آزارش مكن و نكشش و سرش را مبر كه چه بسيار خوب پرندهاى است.
١٩- در عيون ج ١ ص ٢٧٧- و در علل: بسندش تا على ٧ كه رسول خدا صلى اللَّه عليه و اله از كشتن پنج جانور نهى كرد از جغد كه صوّام است و هدهد، زنبور عسل و مورچه و قورباغه، و بكشتن پنج ديگر فرمان داد، كلاغ، لاشخور، مار، كژدم و سگ گزنده صدوق گفته: اين امر براى رخصت است نه وجوب و فرض بيان: دلالت دارد كه صرد و صوّام يكى است چنانچه از سخن دميرى و بيشترى لغتدانان برآيد ولى فقهاء آنها را دو جانور دانند، در قاموس گفته: صرد بصاد ضمه دار و راء فتحه دار پرندهاى است سر بزرگ كه گنجشكها را شكار كند و نخست پرندهايست كه براى خدا تعالى روزه گرفته.
در نهايه گفته: ٢: ١٨١- در حديث است كه غدقن است بر محرم كشتن جغد و آن پرندهايست كه سر و نوك بزرگ دارد و پر فراوان نيمى سفيد و نيمى سياه و از اين بابست حديث ابن عباس كه نهى شده از كشتن چهار جاندار: مورچه زنبور عسل، هدهد، و جغد.
خطّابى گفته: آنچه در باره كشتن مورچه آمده در نوعى خاص آنست كه بزرگ است و پاهاى بلند دارد، چون كم آزار و كم زيانست و نهى از كشتن زنبور عسل براى سود آنست كه عسل و شمع است، و هدهد و جغد براى اينكه حرام گوشتند چون نهى از كشتن جاندار كه براى حرمت يا زيان آن نيست براى حرمت گوشت آنست آيا نبينى كه از كشتن جاندار براى جز خوردنش غدقن شده، و گفتند هدهد بوى گند دارد و در حكم نجاستخوار است، و جغد بنظر عرب شوم است براى آواز و خود او و گفتند: آن را براى نامش بد دارند كه معنى كاستى دارد و در- ١: ٢٣٩- گفته: پنج جانور در حلّ و حرم كشته شوند و لاشخور را در آنها شمرده