بكاويد قرآن را زيرا در آنست دانش اولين و آخرين، و بسا مقصود اينست كه بكاويد و بدر آوريد دانشى كه نهفته در جانست بحسب آمادگى و كمال با انديشه و ياد آورى.

پدرم (قده) گفته: مراد اينست كه درمان كنند بآيه‌هاى خوف درد اميدوارى مفرط را كه بفريب و امن از مكر خدا برسد، و بآيه‌هاى اميد درد ترسى كه بنوميدى كشد، و بتكميل يقين درد شبهه را كه رخ دهد، و بوسيله صبر درد قساوت را، و بدان چه مايه نفرت از دنيا و خواست آنست درد دنيا خواهى را و مانند آن.

تطلع، سر كشيدن بسوى چيزيست و چشم براه بودن آن، و كيدرى گفته:

يعنى نزديك است خورشيد جانهاشان از افق عالم تن برآيد و بعالم بالا رود از شوق بوعده‌هاى در آن عالم در آيات قرآنى كه بهتر ذخيره‌ها و ارجمندتر بخششهاى الهى است.

و بقول راوندى (ره) ظن در اينجا معنى يقين دارد چون در قول خدا تعالى (٤- المطففين) آيا ظن ندارند آنان كه آنها براستى زنده خواهند شد، يعنى يقين دارند بهشت برابر آنها آماده است براشان.

ابن ابى الحديد گفته: بسا بمعنى گمان باشد.

خلط در عقل: ديوانگى است، راوندى گفته و جز او گفتند: يعنى هر كه بدانها نگرد ديوانگى در آنها گمان كند ولى ديوانه نباشند و از ترس شيدا شدند.

خود را تهمت زنند كه كوتاهى كردند، و دنبال دنيا رفتند، يا نيت آنها پاك نبوده يا بهمه اين معانى، و ميترسند در عبادت خودبين و شهرت طلب باشند و يا بعجب كشيده شوند، و نگرانند از گناه گرچه از آن توبه كارند كه بسا پذيرفته نشده براى اينكه جامع شرايط نبوده با اينكه خدا هم فرموده: همانا بپذيرد خدا از پرهيزكاران و بس.

و اجعلنى افضل مما يظنون، پايه مرا برتر از اندازه گمان آنها در خوشكرداريم بساز، ابن ابى الحديد گفته: اين جمله را.

آنگه فرمود: كه بر گروهى گذر كرد، و آنان در باره او اختلاف داشتند برخى‌