اللباب (شرح فارسی بر خلاصه الحساب شيخ بهائى) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢١٨ - مسئله اول از مفردات

وقتى باين مرحله رسيديم عدد را بر مقدار اشياء تقسيم مى‌كنيم حاصل همان مجهولست كه شيئ فرض كرده بوديم.

مثال‌

شخصى اقرار مى‌كند كه بزيد هزار تومان بعلاوه نصف طلب عمرو بدهكار است و نيز بعمرو هزار تومان باستثناء نصف طلب زيد بدهكار مى‌باشد.

طلب هركدام از زيد و عمرو از اين شخص مقرّ چقدر است؟

حلّ‌

ابتداء طلب زيد را كه مجهولست شيئ فرض مى‌كنيم سپس برطبق سؤال عمليّات را آغاز مى‌نمائيم يعنى اوّل شيئ را نصف كرده و سپس نصف را از هزار تومان استثناء مى‌كنيم حاصل هزار تومان منهاى نصف شيئ شد كه اين مقدار بحسب سؤال طلب عمرو است.

بعد براى تحصيل طلب زيد ابتداء بايد مال عمرو را نصف كنيم اينعمل را انجام داديم پانصد تومان منهاى ربع شيئ شد آنگاه اينمقدار را به هزار تومان افزوديم حاصل كه هزار و پانصد تومان منهاى ربع شيئ شد مال زيد مى‌شود.

پس از اين عمليّات معادله طبق سؤال چنين مى‌شود:

شيئ (مال زيد) مساويست با هزار و پانصد منهاى ربع شيئ سپس ايندستگاه را جبر مى‌كنيم مبدّل باين صورت مى‌گردد شيئ مساويست با هزار و پانصد.

بعد مقدار اضافه شده را «ربع شيئ» به شيئ كه در طرف ديگر معادله هست مى‌افزائيم پس صورت معادله بعد از جبر و مقابله «معادله» چنين مى‌شود

١٥٠٠- ربع شيئ+ شيئ‌

سپس شيئ و يكربع شيئ را تجنيس كرده پنج چهارم مى‌شود آنگاه «١٥٠٠» را باين كسر تقسيم مى‌كنيم «١٢٠٠» مى‌شود كه مال زيد است و مال عمرو طبق سؤال «١٠٠٠» منهاى نصف مال زيد يعنى «٤٠٠» تومان مى‌شود.

و براى ازدياد توضيح حلّ عملى آن ذيلا درج مى‌شود.