اللباب (شرح فارسی بر خلاصه الحساب شيخ بهائى) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٢ - اقسام عدد

چيز معتبر است.

اوّل: لازم است از عدد مضاف بزرگتر باشد.

دوّم: لازم است آنرا با جميع اجزائش واحد حساب كنيم و عدد مضاف را بآن واحد نسبت دهيم و اسم عدد مضاف را كسر گويند.

مثلا هرگاه عدد «٢» را نسبت به پنج دهيم و بگوئيم دو خمس يعنى دو پنجم معنايش اينستكه عدد پنج را با جميع اجزائش كه پنج باشد واحد حساب كرده و دو واحد از آن را برداشته و بآن نسبت داده‌ايم و آنرا در حساب باينطريق «٥/ ٢» مى‌نويسند.

عدد «٢» را كسر گفته و «٥» را مخرج كسر و آن خطّ بين را خطّ كسرى نامند.

متن: و المطلق انكان له احد الكسور التّسعة او جذر فمنطق و الّا فاصمّ.

ترجمه: و عدد مطلق اگر براى آن يكى از كسور نه‌گانه يا جذر بوده منطق و در غير اينصورت آنرا اصمّ خوانند.

شرح‌ تقسيم دوّم مربوط به تقسيم عدد مطلق و صحيح است باين بيان، اعداد صحيح بر دو قسمند:

١- منطق «بضمّ ميم و كسر طاء».

٢- اصمّ «بفتح همزه و تشديد ميم».

منطق آنست كه يا داراى جذر باشد و يا يكى از كسور نه‌گانه.

اصمّ آنست كه چنين نباشد يعنى نه جذر داشته باشد و نه كسر.

منظور از جذر آنست كه اگر عددى را بر عددى ديگر تقسيم كنيم حاصل همان عدد مقسوم عليه شود مانند عدد «١٦» كه اگر بعدد «٤» تقسيم كنيم حاصل همان عدد «٤» مى‌شود.

پس عدد «٤» را جذر و عدد «١٦» را مجذور گويند.