اللباب (شرح فارسی بر خلاصه الحساب شيخ بهائى) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٨٢ - فصل سوم در بيان مساحت اجسام

و اگر قطعه كبير باشد باهم جمع مى‌كنيم حاصل جمع مساوى با مساحت قطعه اكبر است.

قوله: او الق من مكعّب القطر: كلمه «الق» يعنى كسر كن.

قوله: سبعه و نصف سبعه: ضمائر مجرورى در «سبعه» و «نصف سبعه» به مكعّب قطر راجعند.

قوله: و من الباقى كذلك: يعنى از باقيمانده نيز سبع و نصف سبعش را بايد كسر نمود.

متن: و امّا الاستوانة مطلقا فاضرب ارتفاعها في مساحة قاعدتها.

ترجمه و شرح: و امّا مساحت استوانه چه مستدير و چه مضلّع را باين طريق بدست مى‌آورند:

ارتفاع را در مقدار مساحت قاعده ضرب كرده حاصل با مساحت آن مساوى است.

متن: و امّا المخروط التّام مطلقا فاضرب ارتفاعه في ثلث مساحة قاعدته.

و امّا المخروط النّاقص المستدير فاضرب قطر قاعدته العظمى في ارتفاعه و اقسم الحاصل على التّفاوت بين قطرى القاعدتين يحصل ارتفاعه لو كان تامّا و التّفاضل بين ارتفاعى التّامّ و النّاقص ارتفاع المخروط الاصغر المتمّم له فاضرب ثلثه في مساحة القاعدة الصّغرى يحصل مساحته فاسقطها من مساحة التّامّ.

ترجمه: و امّا مساحت مخروط تامّ چه مستدير و چه مضلّع:

پس ضرب كن ارتفاعش را در ثلث مساحت قاعده‌اش.

و امّا مساحت مخروط ناقص مستدير:

پس ضرب كن قطر قاعده بزرگ را در ارتفاعش و سپس حاصل ضرب را بر مقدار تفاوت بين قطر دو قاعده تقسيم نما خارج قسمت عبارتست از ارتفاع مخروط