اللباب (شرح فارسی بر خلاصه الحساب شيخ بهائى) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٧٤ - فصل دوم در شرح مساحت بقيه سطوح

مى‌سنجيم.

و نيز محيط را مى‌توان بدو طريق ديگر بدست آورد:

اوّل: طريقى است كه مرحوم فاضل جواد در شرح فرموده و آن اينستكه وقتى مقدار قطر و نسبت بين آن و محيط معلوم بود نخى را روى قرار قرار مى‌دهيم بعد بهمان نسبت محيط معلوم مى‌شود.

دوّم: طريقى است كه صاحب انوار بيان كرده و آن اينستكه يكى از دو سر ذراع را روى نقطه معيّنى از محيط قرار داده سپس ذراع را بطورى حركت مى‌دهيم كه با جزء جزء محيط مماسّ شود تا اينكه تمام محيط مسح شود.

البتّه اين طريق تمام محيط را بدقّت و تحقيق معيّن نمى‌كند بلكه طريق تقريبى است چنانچه خود صاحب انوار اعتراف كرده است حال اگر محيط معلوم بود و قطر مجهول براى تحصيل قطر هفت طريق مى‌باشد:

الف: طريقى است كه مرحوم مصنّف در چند سطر بعد فرموده و آن اينستكه محيط را بعدد «٧/ ١ ٣» تقسيم مى‌كنيم و حاصل مساويست با مقدار قطر.

ب: آنكه روى محيط دائره دو نقطه قرار مى‌دهيم بهر كجا كه خواستيم بعد ايندو نقطه را مركز دو دائره متساوى ديگر قرار داده و آندو را چنان رسم مى‌كنيم كه با يكديگر در دو نقطه تقاطع نمايند سپس آندو نقطه را بوسيله خطّى مستقيم بهم وصل كرده و از دو نقطه خطّ را تجاوز داده تا بدو سر محيط دائره موردنظر برسد آنگاه اين خطّ را بوسيله متر و اشباه آن مسح مى‌كنيم و آن مقدار قطر اين دائره است چنانچه در شكل ديده مى‌شود.

ج: آنكه داخل دائره منظور دو دائره متساوى بطورى ترسيم مى‌كنيم كه محيط آندو باهم تقاطع نموده و در عين حال هردو با محيط دائره مزبور مماسّ باشند.