توضيح آيه «ان ناشئة الليل» آورده است: يعنى قيام الليل. (همان، ص ٦٧٩) در الواضح چنين آمده است: «قيام الليل بالصلاة». مورد بسيار جالب، خبرى است در تفسير سوره مرسلات بدين مضمون كه ابن ازرق و عطيه نزد ابن‌عباس مى‌آيند و از اختلاف ظاهرى برخى آيات قرآن درباره قيامت كه برخى حاكى از اين است كه در آن روز اجازه سخن گفتن يا عذر تراشى به انسان ها داده نمى‌شود و برخى نمايانگر «اختصام نزد پروردگار» است، سؤال مى‌كنند. ابن‌عباس در پاسخ مى‌گويد: «واى بر تو ابن ازرق، آن روز، روزى طولانى و داراى مواقف فراوان است، كه در برخى مواقف انسان‌ها اجازه سخن گفتن ندارند، آنگاه به آن‌ها اجازه داده مى‌شود ...» (همان، ص ٦٩٢) همين مضامين بدون اشاره به گفتگوى ابن ازرق با ابن‌عباس در الواضح چنين آمده است:

«هذا يوم لاينطقون» فى بعض المواطن و ينطقون فى بعض المواطن»

ب) مقايسه با تفسير القرآن عبدالله بن وهب بن مسلم (١٢٥- ١٩٧ ه-. ق)

تفسير ابن وهب كه به تحقيق ميلكوس مورانى در سال ٢٠٠٣ ميلادى به چاپ رسيد، از كهن‌ترين تفاسير مأثور است. مؤلف آن ابو محمد عبدالله بن وهب بن مسلم، از شاگردان مالك بن انس (م ١٧٩) و يكى از راويان موطأ در ميان مالكيان مصر است. اين تفسير جزئى از كتاب جامع ابن وهب است كه اجزاى ديگرى نيز در علوم قرآن، كتاب العلم و كتاب الشعر و الغنا دارد. اساس اين چاپ، نسخه‌اى است بسيار كهن كه احتمالًا اواخر قرن سوم نگاشته شده است و ميان ناسخ و مؤلف تنها دو واسطه وجود دارد.[١] (ابن وهب، ٢٠٠٣، ج ١، ص ٢٢) اين تفسير شامل همه آيات قرآن نمى‌شود و برحسب ترتيب سور هم نيست و مؤلف سند روايات را به‌طور كامل مى‌آورد.

از ميان ٣٥٦ روايت جلد نخست اين تفسير، ٤٢ روايت از ابن‌عباس نقل شده است كه ١٤ مورد آن با تفسير الواضح دقيقاً همانند است. مثلًا درباره «او لامستم النساء» كه در آيه ٤٣ سوره نساء و آيه ٦ سوره مائده آمده است، دو روايت از ابن‌عباس نقل شده كه ملامسه را به جماع معنا كرده است. در الواضح نيز ذيل هر دو آيه چنين آمده است: «او جامعتم النساء»، يا «ساهره»

[١] . عبدالله بن مسرور( م ٣٤٦) مالك و كاتب نسخه از عيسى بن مسكين( م ٢٩٥) از سحنون بن سعيد( م ٢٤٠) از ابن وهب. عبدالله بن وهب، تفسير القرآن، تحقيق: ميكلوس مورانى، دارالغرب الاسلامى، بيروت، ٢٠٠٣،