توحيد مفضّل - علامه مجلسى - الصفحة ٦٢ - سخن مترجم توضيح دلالت نظام امور بر وجود صانع

[اثبات خدا]

پس فرمود كه: كيست آن كه مترصد احوال انسان است و او را در هر حال و به آنچه مناسب اوست مى‌رساند مگر آن خداوندى كه او را از سراى عدم به ساحت وجود آورده و متكفّل مصالح او گرديده؟ اگر اشياء به اهمال و بى‌مدبّرى بر اين نظام و نسق تواند بود، بايد كه تدبير و تقدير باعث اختلال امور گردد.

و اين سخن در غايت رسوائى و بطلان است و دليل جهل گوينده آن است، و هر [ذى‌] عقل مى‌داند كه از خلاف تدبير، انتظام نمى‌آيد و تدبير موجب اختلال امور نمى‌شود، خدا بلندتر است از آنچه ملحدان مى‌گويند [به‌] بلندى بسيار.[١]

[سخن مترجم‌] [توضيح دلالت نظام امور بر وجود صانع‌]

مترجم گويد: كه اين سخن به دو وجه تقرير مى‌توان كرد:

اول: آن كه هر گاه اشياء به اسبابشان منوط و مربوط نباشد و چنين نظامى بدون تدبير به عمل تواند آمد، پس جايز است كه تدبير موجب دفع انتظام و مزيد اختلال گردد.

و اين مخالف مقتضاى عقول كافّه خلق است كه بناى امور خود را بر تدابير مى‌گذارند و موجب انتظام احوال خويش مى‌دانند.

دوم: آن كه عقل حاكم است به آن كه آثار امور متضادّ، و متناقصه مخالف يك ديگر مى‌بايد باشد چنانچه آتش و آب چون در صفات‌

[١] سوره اسراء، آيه ٤٣.