توحيد مفضّل - علامه مجلسى - الصفحة ١٧٩ - عناصر اربعه

طعام‌ها و ميوه‌ها را لطيف مى‌گرداند و آتش را مى‌افروزد و چيزهاى تر را مانند جامه و غير آن را خشك مى‌كند. مجملًا حيات اشياء به باد است و اگر باد نمى‌بود گياه‌ها پژمرده مى‌شدند و حيوانات مى‌مردند و چيزها گرم و فاسد مى‌شدند.

[عناصر اربعه‌]

فكر كن اى مفضّل: در جواهر چهارگانه كه هر يك را حق تعالى به قدر احتياج مردم آفريده از آن جمله زمين است كه آن را وسيع گردانيده تا وفا كند به مساكن و مراعى و مزارع بنى آدم و منابت اخشاب و احطاب ايشان و به عمل آيد از آن ادويه و عقاقير عظيمه و معادن جسيمة المنفعه.

و گاه باشد كه جاهلى گويد كه چه منفعت متصوّر است در بيابانهاى خالى و صحراهاى وسيع و حال آن كه اينها مأواى وحشيان و مسكن ايشان است و محل فرح و تمتع انسان است و موجب مزيد وسعت ايشان است كه اگر خواهند قرى و اوطان خود را بدل توانند كرد.

و بسا بيابان‌هاى چول‌[١] كه در وقتى محل قصور و بساتين گرديده و مردم به آنجا نقل كرده‌اند و وطن ساخته‌اند.

و اگر اين وسعت زمين نبود مردم مانند جمعى بودند كه در حصار

[١] چول: بيابان بى‌آب و علف، جاى خالى از آدمى. فرهنگ عميد، ج ٢، ص ٩٠٤.