توحيد مفضّل - علامه مجلسى - الصفحة ١٩٥ - حكمت در نمو بعضى حبوب غلات

دانه كه بكارند يك دانه از آن به وجود آيد، و اگر چنين مى‌بود فائده بر آن مترتب نمى‌شد زيرا كه مى‌بايد كه تخم سال ديگر به عمل آيد و قوت زراعت‌كنندگان تا سال آينده حاصل شود، نمى‌بينى كه اگر پادشاهى خواهد شهرى از شهرها را آبادان كند، راهش آن است كه تخمى به ايشان مساعده بدهد كه ايشان در زمين بپاشند و بايد كه آذوقه ايشان را تا وقت حصول حاصل به ايشان بدهد.

پس نظر كن كه آنچه عقلاء به فكر خود يافته‌اند و پيش از تفكّر و ادراك ايشان در صنعت مدبّر حكيم به عمل آمده، پس زراعت را آن مقدار ريع كرامت كرده كه وفا به تخم ايشان و قوت زارعان بكند.

و هم چنين درخت خرما و ساير ميوه‌ها از دور خود جوجه‌ها بر مى‌آورد و بسيار مى‌شود كه آنچه مردم قطع كنند براى آن كه در جاى ديگر غرس نمايند يا از براى حوائج ديگر به كار برند اصل درخت باقى باشد. و اگر آفتى به اصل درخت برسد بدلى داشته باشد و صنفش برطرف نشود.

[حكمت در نموّ بعضى حبوب غلات‌]

تأمل كن در روئيدن بعضى از دانه‌ها مانند عدس و ماش و باقلا و اشباه اينها كه در ظرفى چند مانند كيسه‌ها و خريطه‌ها مى‌رويند تا آن خريطه‌ها محافظت نمايد آنها را از آفت‌ها تا هنگامى كه مستحكم شود. چنانچه حق تعالى طفل را در ميان مشيمه براى همين جا داده‌