توحيد مفضّل - علامه مجلسى - الصفحة ٩٥ - انقسام مدركه به قواى دهگانه ظاهريه و باطنيه

و فاعله قوه‌اى است كه عضلات و ادوات تحريك را مهياى تحريك گرداند.

و اما مدركه پس ده قوه است: پنج در ظاهر، پنج در باطن.

[انقسام مدركه به قواى ده‌گانه ظاهريه و باطنيه‌]

اما پنج قوه ظاهره.

اول: باصره است و آن قوّه‌اى است كه حاصل آن روحى است كه در مجمع النّورين است، و مراد از مجمع النورين موضع ملاقات دو عصبه مجوّفه است كه از چپ و راست مقدّم دماغ رسته شده و به هم ملاقات كنند به حيثيتى كه تجويف هر دو در موضع ملاقات يكى شوند و بعد از ملاقات منعطف شده آن كه از طرف راست رسته است به حدقه راست و آن كه از طرف چپ رسته به حدقه چپ آيد و به اين قوّه نفس ادراك كند جميع رنگها و روشنى‌ها را با لذات و جميع اشياء ملوّنه مضيئه را بالعرض.

و علما را خلاف است در آن كه مدرك با لذات عين مرئى است يا صورتى كه از آن منطبع گردد و در جليديه‌[١] چشم و به وساطت آن در مجمع النورين و از آن منتقل گردد به حس مشترك.

[١] چشم انسان از ده جزء( هفت طبقه و سه رطوبت تشكيل يافته است: ١- طبقه جليديه. ٢- مشيمه. ٣- شبكيه. ٤- رطوبت زجاجيه. ٥- رطوبت جليديه. ٦- طبقه عنكبوتيه. ٧- طبقه بيضيه.

٨- طبقه عنبيه. ٩- طبقه قرنيه. ١٠- طبقه ملتحمة. و شاعر طبيب آنها را به نظم آورده است.

\sُ كرد آفريدگار تعالى به فضل خويش‌\z چشمت به هفت پرده و سه آب منقسم‌\z صلب و مشيمه شبكه زجاج آنگهى جليد\z پس عنكبوت و بيض و عنب قرن ملتحم‌\z\E شرح منظومه فارسى، ج ٣، ص ١٤٢.