توحيد مفضّل - علامه مجلسى - الصفحة ٩٤ - مراتب چهارگانه هضم

مى‌گويند. و ابتداى اين هضم در ماساريقا مى‌شود.

و هضم سيم در رگهاى بدن مى‌شود و اولش در وقتى است كه اخلاط داخل مى‌شوند در رگ بزرگى كه از بالاى جگر رسته است و از آنجا به رگهاى ديگر كه در جميع بدن منتشر است داخل مى‌شود.

و هضم چهارم در اعضاء مى‌شود و ابتدايش در هنگامى است كه از دهانهاى رگها مترشح مى‌شود در اعضاء.

اما قوه دافعه براى آن كه فضولى كه از غذا زياد مى‌آيد دفع كنند مانند بول و غايط.

و قوه مولّده دو تا است يكى آن است كه فضله هضم چهارم را از خون در خصيه به منى منقلب مى‌گرداند، و دوم آنكه هر جز وى از منى را مستعد عضوى از اعضاء اصليّه مى‌گرداند كه بعضى استخوان شود و بعضى رباط.

و اما قوّتهائى كه مخصوص حيوان است كه در نباتات نمى‌باشد بر دو قسمند: محركه و مدركه.

اما محركه، منقسم مى‌شود به باعثه و فاعله. و باعثه قوه‌اى است كه هر گاه مرتسم شود در خيال صورت امرى كه مطلوب باشد حصول وى. يا مطلوب باشد دفع وى، باعث شود قوه فاعله را بر تحريك اعضاء، پس اگر باعث بر تحريك به جهت طلب امر مطلوب الحصول باشد «قوه شهويه» خوانند و اگر به جهت دفع امر مهروب عنه باشد «قوه غضبيه» خوانند.