توحيد مفضّل - علامه مجلسى - الصفحة ٢١٢ - اشكالهايى بر تدبير آفرينش و پاسخ آنها

معاصى و بدى‌ها نباشند تا آن كه محتاج به تنبيه به اين آلام و اسقام نباشند؟

جواب مى‌گوئيم كه: اگر چنين بودند همه بر حسنه مستحقّ ثواب و حمد و ستايش نمى‌شدند.[١] و اگر گويند كه: اگر خدا او را به نعيم و لذات بهشت رساند، چه ضرر مى‌رسد به او كه مستحق ثواب نباشد و او را بر حسنات ستايش نكند؟

جواب گوئيم كه: شما عرض كنيد بر مردى كه بدنش و عقلش صحيح باشد و به تنعّم و رفاهيّت بنشيند و ديگرى اسباب عيش او را آماده كند بدون سعى و عملى و استحقاقى، آيا قبول اين امر مى‌كند و طبعش به اين حالت خسيس راضى مى‌شود؟ اگر عقلش سليم است البته به اندك نعمتى كه به اندك سعى و حركت بيابد راضى‌تر خواهد بود از آن كه نعمت بسيار بدون سعى و استحقاق به دستش آيد، هم چنين نعيم آخرت براى اهلش به آن كامل و تمام است كه سعى در آن كرده‌اند و به استحقاق يافته‌اند، پس نعمت در اين باب بر آدمى مضاعف گرديده كه او را قوت سعى در دنيا داده‌اند و راه تحصيل درجات آخرت به او نموده‌اند و ثواب جزيل بر عمل و سعى او مقرر فرموده‌اند: كسى سرور و لذّت او در آخرت به اين سبب مضاعف است.

[١] چون اعمال نيك را از روى اختياراتشان نكرده‌اند.