نظريات اخلاقي، علمى، ديني، سياسي و اجتماعى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٤٩ - (٦) نقش دين در اختلاف و ائتلاف انسانها

و خداوند (ج) است و امثال اينها كه تفصيل آن محتاج به تأليف رساله جداگانه‌ايست.

اجتماع مسلمانان هر چند به آنچه اسلام خواسته است هيچ گاهى نرسيده‌اند ولى شكى نيست كه تعاليم فوق تأثيرات زيادى در محبت و همكارى جمع زيادى از پيروان آن داشته است كه قابل انكار نيست.

ولى در پهلوى آن خاصيّت مرغوب دين، دو خاصيت منفى را نيز نبايد از نظر بدور داشت.

اول اينكه اديان الهى بر اساس تحول طبيعت بشر و تغيير اوضاع و شرائط دچار نسخ و تجديد شده و اين امر لازم و غير قابل اجتناب بوده است ولى روى عوامل گوناگون مانند جهل و غرور و منفعت‌جوئى جمعى از پيروان دين منسوخ بر همان دين غير قانونى كه جايش را بدين ديگر داده بود باقى مانده‌اند. ولى در نسل‌هاى آينده به عنوان يك حقيقت واجب العمل عرض وجود كرده و باقى مانده است. و بدين ترتيب جوامع بشرى دچار دينهاى متعدد شده‌اند.

نتيجه اين وضع تحقق عداوت و بدبينى بلكه درگيرى و خون‌ريزى بين انسانها بوده است كه اگر ممكن گردد تمام جنگهاى دين را گردآورى كنيم مى‌بينيم كه قسمت عمده تاريخ انسانى را احتوا ميكند.

همانگونه كه گفتيم عامل تعدد اديان كه سبب بدبختيهاى انسانى شده هر چند بجهل و غرور و منفعت‌جوئى افرادى از خود انسانها برميگردد ولى بالاخره بنحوى بخود اديان نيز منتهى ميشود.

در قرآن ميخوانيم: كانَ النَّاسُ أُمَّةً واحِدَةً فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِيِّينَ مُبَشِّرِينَ وَ مُنْذِرِينَ وَ أَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتابَ بِالْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ فِيمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ وَ مَا اخْتَلَفَ فِيهِ إِلَّا الَّذِينَ أُوتُوهُ مِنْ بَعْدِ ما جاءَتْهُمُ الْبَيِّناتُ بَغْياً بَيْنَهُمْ فَهَدَى اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا لِمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ مِنَ الْحَقِّ بِإِذْنِهِ وَ اللَّهُ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ، إِلى‌ صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ.

(بقره ٢١٣)

قرآن هر چند به اهل كتاب ميگويد: بيائيد بسوى كلمه‌ايكه بين ما و