نظريات اخلاقي، علمى، ديني، سياسي و اجتماعى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٤٧ - (٦) نقش دين در اختلاف و ائتلاف انسانها
ميكند و اينكه مؤمن چشم و دست و راهنماى مؤمن است و هكذا و اين نصوص زياد و مشهورتر از آنست كه محتاج به نقل و بيان باشد و حتى مردم عوام بمضامين انها فى الجمله آشنائى دارند و اين نصوص اثرات خوب خود را در بين مؤمنين داشته است و بايد مصلحين خيرانديش ما براى اصلاح اجتماع از اين نصوص حداكثر استفاده را ببرند و در تلقين تودههاى معتقدان كوتاهى نكنند.
به اين آيه توجه كنيد كه چه شيرين و دلنشين است: وَ تَعاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَ التَّقْوى وَ لا تَعاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَ الْعُدْوانِ. بر خوبى و تقوى همكارى نمائيد (ولى) بر گناه و تجاوز همكارى نكنيد.
در طول تاريخ مسلمانان در موارد زيادى بكمك همديگر شتافدهاند و از نظر اخلاقى و اقتصادى و سياسى همديگر را كمك رسانيدهاند و مشكلات همديگر را تخفيف دادهاند كه ميشود آن را از خدمات ارزنده انسانى بحساب آورد، و فكر ميشود كه در ساير اديان نيز چنين همكارئيهائى بوقوع پيوسته است حتى گاهى دين توانسته جمعى از پيروان خود را به ايثار و قربانى وادارد كه بايد آنرا هنر بىنظير دين دانست. بشر منفعتجوى خودپرست گاهى بر اثر تعاليم دينى و براى رضاى خدا نوعپرست مىشود.
ببخشيد كه ايثار متدينين را مبالغتا هنر بىنظير دين قلمداد كردم بايد بجاى آن كمنظير مىگفتم زيرا گاهى وطندوستى و قومگرائى (ناسيوناليزم) و يا اهداف سياسى نيز انسانها را وادار به ايثار و بذل جان ميكند و انكار آن جز تعصب مفهومى ندارد شما در ساليان سابق مبارزه خستگىناپذير ويتنامىها را تا سر حد پيروزى عليه امريكا مشاهده كرديد كه در اين راه يك ميليون آدم قربانى شده باشند.
بلى انگيزههاى غير دينى غالبا موهوم و خيالى است مانند خلود نام در تاريخ، حفظ چند جريب زمين كشور و امثال آن كه شايد بشر در پيشرفت فكرى خود در آيندهها دور آن نگردند ولى بهر حال تا كنون محرك دسته جاتى از انسانها بودهاند.