نظريات اخلاقي، علمى، ديني، سياسي و اجتماعى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ١٩٦ - (٣٠) قالب گيرى فكرى

تحميل ميشود در قرآن ميخوانيم‌ وَ اتَّقُوا فِتْنَةً لا تُصِيبَنَّ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْكُمْ خَاصَّةً، از فتنه‌اى بپرهيزيد كه تنها به ستمكاران شما نمى‌رسد (دامن همه شما را ميگيرد) از ريختن كثافات يك فرد در بيرون خانه‌اش بچه‌هاى آن محله را ميكروب ميگيرد و بچه‌هاى آن فرد اختصاص نخواهد يافت. بلى در نظام آخرت هر كسى در گرو عمل شخصى خودش است‌ عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ، مواظب جان خود باشيد گمراهى دگران بشما- اگر براه برويد- آسيبى نمى‌رساند.

نارسائى‌هاى اجتماعى به اصلاح فرد يا افرادى از بين نمى‌رود بايد كل يا اكثريت جامعه را اصلاح كرد، إِنَّ اللَّهَ لا يُغَيِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ، تا خود مردم (قوم، ملت گروه و غيره) در خود تغييرى وارد نياورند خداوند (وضع بد) آن قوم را عوض نمى‌كند، و لذا در اجتماع اسلامى امر بمعروف و نهى از منكر واجب قرار داده شده است كه قهرا منفعت آن بخود فرد هم برميگردد.

يك سلسله از گرفتاريهاى ديگر زندگانى از تقصير خود فرد است كه بايد خود را براى آزادى از آنها اصلاح كند و اين اصلاح از درون آدمى صورت ميگيرد، انسانها به اثر عوامل محيط، تربيت، توارث و خصوصيات بدنى و مزاجى داراى خواهشات و غرائض متفاوة الدرجه‌اند كه اراده آنان را بر حركات و سكنات آنان شكل ميدهد.

اراده از چه عناصرى بوجود مى‌آيد؟ در جواب آن اختلاف نظر زيادى وجود دارد كه در اسفار متعرض اقوال آن شده است و آنچه كه بنظر من صحيح مى‌آيد اراده كه بمعناى قصد است پس از تحقق سه عنصر در نفس آدمى پديد مى‌آيد.

١- تصور

٢- تصديق بنفع‌