نظريات اخلاقي، علمى، ديني، سياسي و اجتماعى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٣٩ - (٥) نقش دين در تربيت

كه مهم و سرنوشت‌ساز است فهميدن زيربنا و ماهيت تربيت است.

تربيت چيست و چگونه تحقق مى‌يابد و زيربناى آن چيست؟ سوالاتى كه ذهن دانشمندان بشريت را از قديم الايام تا كنون بخود مشغول داشته و راههاى گوناگونى را ارائه داده‌اند و تا كنون توافقى بر آن صورت نگرفته و بدين جهت جمعى از اهل نظر اصل تاثير تربيت در طبيعت انسان را منكر شده‌اند و طبيعت را زوال‌ناپذير دانسته‌اند.

[١] ولى تاثير تربيت در طبيعت انسان و تصفيه غرائز او فى الجمله قابل ترديد نيست، بلى عموميت تاثير طولى و عرضى آن مورد بحث است.

ميشود مبانى تربيت را در امور زير و امثال آن جستجو نمود:

١- علم‌

٢- اقتصاد

٣- دين‌

شكى نيست كه ام الامراض و مادر بدبختيها جهل و نادانى است وقتى پايه علمى بشر بالا برود قبح معايب روشن و يا روشن‌تر ميشود و بالاخره متروك ميشوند، ولى تجربه دو سه قرن اخير نشان داد كه ضررهاى علم بيشتر از كمكهاى او به اخلاق و سلامتى جامعه بوده است و همين علم بود كه بكمك متجاوزين در فلسطين و الجزائر و ويتنام و افغانستان و غيره شتافت و ميليونها انسان را نابود و ناقص و متضرر ساخت و اگر از جنگ اول و دوم جهانى صحبت كنيم وخامت نتيجه هولناكتر ميشود.

[١] البته شاعر اين شعر منكر تاثير تربيت نيست، غرض از نقل آن اشاره به ادعاى منكرين است( نگارنده)