نظريات اخلاقي، علمى، ديني، سياسي و اجتماعى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ١٦٢ - (٢٢) آيا جهان كامل است؟
چهار عدد جوز را خداوند- روى اسباب طبيعى- آفريده است ولى مفهوم زوجيت را نه بجعل بسيط و نه جعل مركب اصلى نيافريده است زوجيت اربعه قابل جعل تكوينى- نفيا و اثباتا- نيست، مراد ما از جهان زيبا و كامل جهان مستند بخلقت است ولى اگر آثارى از لوازم ذاتى ماهيات و نيستى و محدوديت وجودات امكانى بروز ميكند بهيچ اشكالى بر نخواهد خورد، اشاعره كه صفات ذاتى را عين ذات نميدانند معتقدند از لازمه ذات واجب الوجود است.
بهر حال اين لوازم و آثار آن با استناد تمام موجودات بخداوند قديم واحد هيچ منافاتى ندارد دقت كنيد كه مطلب پيچيده شد.
آلام و حوادثى كه زندگانى آدمى را ناگوار مىسازد گاهى بجهل او منتهى ميشود كه گفتيم علم او محدود است و گاهى به تقصير خودش مربوط ميشود كه در طريق تكامل خود بايد جدى و پويا و فعال باشد چه تقصير مذكور از نظر تشريع ممنوع شده باشد و چه نشده باشد، گاهى هم نتيجه مزاحمت اسباب و تقديم اهم بر مهم بوده و گاهى هم براى پختگى نفس، در- باره مظالم اجتماعى بايد گفت كه مصلحت اين بود كه انسان با داشتن انگيزههاى خير و شر مختار آفريده شود تا بر خلاف سائر موجودات در خط تكامل قرار گيرد كه چنين شد و براى جلوگيرى ظلم او چه از باطن خودش و چه از بيرون وسائل تربيوى و اخلاقى و حتى حقوقى جعل گرديد وقتى از طرف خود او و جامعه در اين مورد بيباكى صورت ميگيرد زمينه بيدادگرى پديدار ميشود.
بهر حال در فلسفه و كلام در رابطه با اين موضوع مسائل دستهبندى شدهاى وجود دارد:
١- حكمت آفريدگار
٢- مشكله شرور در جهان