زيارتگاههاى عراق (معرفى زيارتگاه هاى مشهور در كشور عراق) - فقیه بحرالعلوم، محمدمهدی - الصفحة ١٨٨ - ٢٧٥ مرقد حسن بصرى و ابنسيرين

و كاتب او بوده است‌[٦٥١] كه به لحاظ طفوليت وى چندان درست به نظر نمى‌آيد. حسن بصرى را از مخالفان على (ع) دانسته‌اند.[٦٥٢] وى تا يك سال پس از جنگ صفين در مدينه بوده است.[٦٥٣] نقل است كه در زمان خلافت امام حسن مجتبى (ع) به همراه قتيبه بن مسلم به خراسان رفته است و تحت تابعيت ايشان نبوده است.[٦٥٤] در زمان خلافت معاويه به عنوان كاتب ربيع بن زياد والى خراسان به سيستان رفته و امور ديوانى و تعليم و تعلم آن ناحيه را به مدت سه سال به عهده داشته است؛ به طورى كه ربيع بدون مشورت او اقدامى نمى‌نمود.[٦٥٥] وى بيشتر عمر خود را در بصره گذراند و در اين مدت زعامت فكرى و فقهى اهل بصره را برعهده داشته است و از سوى عمر بن عبدالعزيز به منصب قضاوت گماشته شد.

حسن بصرى را يكى از عباد و زهاد هشتگانه دانسته‌اند[٦٥٦]؛ به طورى كه اهل عرفان و تصوف همچنين اكثر مشايخ اهل عرفان، خود را به او منتسب مى‌نمايند و حسن را در سلسله مشايخ سرآمد مى‌دانند و معتقدند كه او خرقه از اميرالمومنين (ع) گرفته است‌[٦٥٧] كه صحت و سقم آن نيازمند بررسى موشكافانه است. در واقع او به عنوان يكى از زاهدان برجسته قرن اول به شمار مى‌آيد. اهل سنت وى را سرآمد موعظه و تذكر، حلم و عبادت و زهد و صدق دانسته‌اند.[٦٥٨] يكى از عرفاى برجسته هم دوره او محمد بن سيرين نام دارد كه در منش و رفتار با حسن بصرى مورد مقايسه قرار گرفته است؛ چنان‌چه گفته‌اند

[٦٥١] . تاريخ سيستان، ص ٨٣.

[٦٥٢] . ثقفى كوفى، پيشين.

[٦٥٣] . فتوح البلدان، بلاذرى، ص ٤٨٢.

[٦٥٤] . كنز الفوائد والتعجب، ج ٢، ص ٣٣٧.

[٦٥٥] . تاريخ سيستان، ص ٩٢.

[٦٥٦] . المعرفه و التاريخ، ج ٢، ص ٤٩.

[٦٥٧] . معجم رجال حديث، ج ٤، ص ٢٧٢: تاريخ گزيده، ص ٦٣.

[٦٥٨] . تاريخ الاسلام، ج ٧، ص ٤٩.