آشنایی با قرآن ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٧ - تفسیر سوره الرحمن (٣)

اعمال، چه اعمال خوب و چه اعمال بد، بهطور یادآوری اشاره میکند. «سَنَفْرُغُ لَکمْ ایهَ الثَّقَلانِ» عنقریبٍ یکسره به شما خواهیم پرداخت ای دو ثَقَل. در قرآن به جن و انس «ثَقَلَین» گفته شده است، برخلاف ملائکه که داخل در ثقلها نیستند. «ثَقَل» از همان ماده «ثِقل» است که به معنی سنگینی است. اشیائی که وزن دارند ثَقَل و جسمهایند که دارای سنگینی هستند. در اینکه انسان ثَقَل است یعنی دارای وزن و سنگینی است [تردیدی نیست.] قرآن ملائکه را جزء ثَقَلها یعنی جزء اشیائی که دارای وزن و سنگینی هستند نمیشمارد. ملائکه احیاناً به صورت یک جسم تمثل پیدا میکنند ولی تمثل معنایش این است که خود [شیء] حقیقت دیگری است اما به این صورت ظاهر میشود (فَتَمَثَّلَ لَها بَشَراً سَوِیاً) [١]. در واقع واقعیتش واقعیت جسم نیست که لازمه جسم بودن وزن داشتن و ثقل بودن هم هست بلکه به این صورت بر انسان- مثلًا بر انسانی که وحی بر او نازل میشود یا حتی بر انسانی که احیاناً وحی بر او نازل نشود مثل مریم- تمثل پیدا میکند یعنی به این صورت ظاهر میشود. ولی جن از نظر قرآن اصلًا حقیقتش حقیقت جسمانی است، نوعی جسم است و مکرر این مطلب را عرض کردهایم که اینکه در زبانها جن و ملَک را در ردیف یکدیگر ذکر میکنند مطابق نیست با آنچه در قرآن است. در قرآن جن و انس همدوش و همردیف یکدیگر ذکر میشوند نه جن و ملک؛ یعنی جن به انس شباهت بیشتری دارد تا به ملک، منتها جن موجودی است که در عین اینکه جسم است غیر مرئی است، جسمی است غیر مرئی، ثقل است و غیر مرئی.

[١]. مریم/ ١٧.