آشنایی با قرآن ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٩٨ - فرق رحمن و رحیم

امکان آن را داشته باشد که به او داده شود، خداوند به او میدهد. وجود مساوی با رحمت است. رحمانیت پروردگار به سراسر عالم گسترده است، یعنی اصلًا سراسر عالم نیست مگر مظهر رحمانیت پروردگار؛ آن کافرِ کافر هم از رحمت رحمانیه پروردگار بهرهمند است. ولی یک نوع رحمتها هست که مقدماتش را انسان باید اکتساب کند. این رحمت جز از طریق اکتساب، نازل شدنی نیست. این رحمت را باید به کسب (یعنی با کسب لیاقت) نازل کرد. آن کدام رحمت است؟ آن رحمتهایی که در قرآن از آنها زیاد یاد میشود و نقطه مقابلش نقمت است.

در آنجا نقطه مقابل، نقمت نیست، ولی در اینجا نقطه مقابل حتماً نقمت است.

انسانهای مؤمن، فرد مؤمن یا جامعهای که به لوازم ایمانش یعنی به وظیفه خودش عمل میکند، [مشمول این نوع رحمت میشوند.] در اثر عمل صالح، خداوند عالم یک نوع تفضلاتی به بندگان میکند؛ آن تفضلاتی را که نتیجه اعمال شایسته است «رحمت رحیمیه» میگویند.

رحمت رحمانیه هیچ به عمل و صلاح بنده ارتباط ندارد، ولی رحمت رحیمیه فقط و فقط بستگی دارد به صلاحیت و اعمال صالح بنده و به لیاقتی که آن بنده برای خود کسب میکند، و لهذا قرآن در مواردی این مطلب را بیان میکند که گاهی مردم میان رحمت رحیمیه و رحمت رحمانیه اشتباه میکنند، مثلًا- این در بعضی آیات قرآن هست- میبینند خداوند به یک نفر آدم کافر یا فاسق ثروت زیادی داد؛ تعجب میکنند، خیال میکنند ثروت زیاد از نوع رحمت رحیمیه است یعنی از نوع آن رحمتهایی است که انسان را به خدا نزدیک میکند، از نوع رحمتهایی که واقعاً سعادت است. میگویند خدا چرا چنین میکند؟ فکر نمیکند که آن رحمتی که تفضل الهی و مربوط به شایستگی انسان است، غیر از این حرفهاست؛ آن گاهی ممکن است به صورت فقر برای انسان نازل شود، این دیگر بستگی دارد به حال بنده.