آشنایی با قرآن ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢١١ - آیا اسماء اللَّه توقیفی است؟
چون در سنّت مثلًا آمده است. اما اگر اسمی در کتاب و سنت نیامده باشد آیا ما میتوانیم به خداوند اطلاق کنیم یا نه؟
قرآن ضابطه به دست میدهد و آن همین است که هر چه که صفت کمالیه باشد به نحو اکملش بر خدای متعال اطلاق میشود. اگر هم اجازه ندهند، نه از باب این است که اسماء الهی محدود است بلکه از آن جهت است که احیاناً انسانها تشخیص نمیدهند؛ یک چیزی را نمیداند که این صفتِ کمال نیست، خیال میکند صفت کمال است، به خدا نسبت میدهد. میگویند این کار را از پیش خود نکنید چون احیاناً اشتباه میکنید. مثلًا ممکن است انسان از باب قیاس به نفس، چون یک چیزی را برای خودش کمال میبیند- نمیداند که این، کمال نسبی است نه کمال مطلق، کمال یک انسان میتواند باشد ولی برای غیر انسان نمیتواند کمال باشد- میآید آن را به خدای متعال نسبت میدهد. اگر گفتهاند «توقیفی است» از این جهت است نه اینکه بعضی از اسماء حسنی بر خدا اطلاق میشود و بعضی اطلاق نمیشود؛ همه اسماء حسنی بر او اطلاق میشود ولی در تشخیص، لااقل افرادی که از نظر فکری و معرفت مجرّب نیستند اشتباه میکنند.
از احادیث مربوط به این مسأله بر میآید که چون در آن زمان (قرن دوم هجری) افرادی پیدا شده بودند که حرفهای عجیب و غریبی در باره خداوند میزدند ائمه [نسبت دادن هر اسمی به خداوند را] منع کردند، گفتند چیزی را که نشنیدهاید از پیش خود نگویید چون احیاناً اشتباه میکنید. امام باقر علیه السلام فرمود: «کلُّ ما مَیزْ تُموهُ بِاوْهامِکمْ فی ادَقِّ مَعانیهِ فَهُوَ مَصْنُوعٌ لَکمْ مَرْدوُدٌ الَیکمْ ... وَ لَعَلَّ النَّمْلَ الصِّغارَ یزْعَمُ انَّ لِلَّهِ زُبانِیتَینِ» یعنی شما یک چیزی در وهم خودتان تصور میکنید و بعد برایش شاخ و برگ میسازید؛ خیال میکنید اینها توحید و معارف است؛ نمیدانید که اینها لایق شماست نه لایق خدا. بعد حضرت میفرماید: از کجا میدانید؛ شاید این مورچههای کوچک