ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٢٩٥ - صفت مقتول

بازماندگان مقتول تسليم شود «مسلمة» چيزى است كه بطور كامل به آنها تسليم مى‌شود و آنها مانند ميراث، ميان خود تقسيم مى‌كنند.

(إِلَّا أَنْ يَصَّدَّقُوا): مگر اينكه بازماندگان مقتول خونبها را بقاتل و عاقله‌اش صدقه كند و بآنها واگذارند.

(فَإِنْ كانَ مِنْ قَوْمٍ عَدُوٍّ لَكُمْ وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ): اگر مقتول از جمله مردمى باشد كه با شما دشمنى دارند و او اهل ايمان است و آن مردم با شما سر جنگ دارند و قاتل نداند كه او اهل ايمان است و بگمان اينكه مشرك است، او را بقتل رساند، بر ذمه قاتل خونبها نيست، بلكه بايد يك برده مؤمن بعنوان كفاره آزاد سازد. چنان كه ابن عباس گويد.

ابن عباس در روايت ديگر و ابراهيم و قتاده و سدى و ابن زيد گويند: يعنى هر گاه مقتول در زمره مردمى باشد كه دشمن مسلمانانند و او در ميان ايشان باشد و مهاجرت نكرده باشد، پس اگر كسى او را بكشد، ديه بر ذمه او نيست و تنها بايد برده مؤمن را آزاد سازد، زيرا خونبها ميراث است و بستگان مقتول بخاطر اينكه كافرند، از او ارث نمى‌برند.

(وَ إِنْ كانَ مِنْ قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَ بَيْنَهُمْ مِيثاقٌ فَدِيَةٌ مُسَلَّمَةٌ إِلى‌ أَهْلِهِ وَ تَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ):

و اگر مقتول از مردمى باشد كه ميان شما و ايشان پيمانى است و آنها با شما سر جنگ ندارند، بر عاقله قاتل لازم است كه خونبهاى او را به بازماندگانش بدهد و بر قاتل است بخاطر قتل، برده مومنى را بعنوان كفاره آزاد سازد. از امام صادق (ع) نيز همين طور روايت شده است.

صفت مقتول‌

در باره اينكه آيا اين مقتول بايد مؤمن باشد يا نباشد، اختلاف كرده‌اند: ١- ابن عباس و زهرى و شعبى و ابراهيم نخعى و قتاده و ابن زيد گويند: مقتول كافر است، لكن قاتل بايد بدين او احترام كند، بخاطر عهدى كه در ميان ايشان است ٢- حسن و ابراهيم گويند: مقتول مؤمن است، لكن قاتل ديه او را به بستگان مشرك او مى‌دهد زيرا