ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٢١٣ - مقصود

بيان آيه ٦٤

اعراب‌

(وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ رَسُولٍ‌): ما حرف نفى و من زايده است. زيرا من زايده در جمله مثبت بكار نمى‌رود. فايده زيادى «من» اين است كه همه افراد را فرا مى‌گيرد مثل:

«ما جاءنى من احد» يعنى هيچكس نيامد.

(لَوْ أَنَّهُمْ‌): لو حرف شرط است و بايد بر سر فعل در آيد، لكن استثناء بر سر «ان» نيز در مى‌آيد، چه «ان» هم در افاده تاكيد مانند فعل است، بنا بر اين «ان» و ما بعد آن در محل رفع است تا فاعل فعل محذوف باشد يعنى: لو وقع انهم جاءوك وقت ظلمهم انفسهم ...»

مقصود

در اين آيه خداوند آنان را بر نافرمانى‌هايشان ملامت مى‌كند و مى‌گويد: غرض از بعثت انبياء، اطاعت است.

(وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ رَسُولٍ‌): هيچ پيامبرى از پيامبران خود را نفرستاده‌ايم.

(إِلَّا لِيُطاعَ‌): مقصود از فرستادن پيامبران، تنها اطاعت و امتثال امر ايشان است.

بيان اين جمله براى اين منظور است كه منافقانى محاكمه خود را پيش طاغوت مى‌بردند و گمان مى‌كردند كه تنها ايمان آوردن- اگر چه بزبان باشد- كافى است و از اطاعت پيامبر اعراض مى‌كردند از اينرو خداوند مى‌فرمايد: او رسولى نفرستاده است جز براى اطاعت كردن مردم از او:

(بِإِذْنِ اللَّهِ‌). يعنى اطاعت مردم از پيامبران بر طبق امر خداوند است كه بوسيله آن مردم را بر اطاعت ايشان رهنمون شده است.

معانى و موارد استعمال اذن، ١- بمعناى لطف، مثل:(وَ ما كانَ لِنَفْسٍ أَنْ‌)