ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ١٢٨ - لغت

بيان آيه ٣٣

قرائت‌

كوفيان «عقدت» را بدون الف و ديگران با الف خوانده‌اند. ابو على مى‌گويد:

عائد موصول ضمير محذوفى است كه مضاف آن نيز حذف شده است يعنى «و الذين عقدت حلفهم ايمانكم» كسانى كه فعل را با الف قرائت كرده‌اند، كلام را بر معنى حمل كرده‌اند چه در هر يك از دو طرف يمين است و فعل بايد از باب مفاعله باشد و كسانى كه بدون الف قرائت كرده‌اند كلام را حمل بر لفظ «ايمان» كرده‌اند: زيرا فعل به صاحبان يمين نسبت داده نشده بلكه بخود يمين نسبت داده شده است.

لغت‌

مولى: آزاد كننده، آزاد شده، پسر عمو، وارثان، هم سوگند، ولى صاحب اختيار، بزرگى كه مطاع است، سزاوارتر و بهتر نسبت به چيزى. اصل در همه معانى همين معناى اخير است، آزاد كننده، مولى است، چون به ارث آزاد شده سزاوارتر است. آزاد شده مولى است چون بيارى آزاد كننده سزاوارتر است. پسر عمو نيز بيارى شخص سزاوارتر است. وارثان بميراث ميت سزاوارترند. هم سوگندها بخاطر پيمانى كه با يكديگر بسته‌اند نسبت به يكديگر سزاوارترند. ولى صاحب اختيار، بيارى شخص سزاوارتر است. بزرگى كه مطاع است نسبت به تدبير حال اطاعت كنندگان خود از ديگران سزاوارتر است. در حديث است كه: «زنى كه بدون اذن مولايش ازدواج كند ...» يعنى كسى كه نسبت بعقد او از ديگران سزاوارتر است. ابو عبيده در باره‌( النَّارُ هِيَ مَوْلاكُمْ‌) (سوره حديد ١٥) گفته است: يعنى آتش به شما سزاوارتر است.

ايمان: جمع يمين است و يمين اسمى است كه براى قسم، دست و قوت،