ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٢٩٣ - مقصود

گفته‌اند: در قرائت ابى، «الا ان يتصدقوا» آمده است.

(تَوْبَةً مِنَ اللَّهِ‌): مفعول لاجله، يعنى روزه را بخاطر توبه بگيرند و برخى گفته‌اند يعنى تاب اللَّه بذلك عليكم توبة و بنا بر اين مصدرى است نظير(كِتابَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ‌) كه ذكر آن گذشت.

شان نزول‌

مجاهد و عكرمه و سدى گويند: اين آيه در باره عياش بن ابى ربيعه مخزومى برادر مادرى ابو جهل نازل شد، زيرا وى اسلام آورد و پس از اسلامش، حارث بن- يزيد بن انسه عامرى را كه مردى مسلمان بود و قاتل از مسلمانى او بى‌خبر بود، بقتل رسانيد. گفته‌اند: وى بعد از هجرت، در حره او را بكشت. حارث براى جلوگيرى عياش از هجرت، زياد سختگيرى مى‌كرد و او را شكنجه مى‌داد.

ابن زيد مى‌گويد: آيه در باره ابو الدرداء نازل شد. وى در سريه‌اى بود و براى مقصودى به ناحيه‌اى رفت، در آنجا مردى از دشمن ملاقات كرد كه همراه گوسفندان خود بود و با شمشير به او حمله كرد. وى گفت «لا اله الا اللَّه» ولى ابو الدرداء اعتنايى نكرد و او را بكشت و گوسفندانش را بغنيمت آورد. سپس پيش خود احساس ناراحتى كرد و خدمت پيامبر آمد و ماجرا را شرح داد. پيامبر فرمود: با اينكه به زبان اظهار ديندارى كرد، چرا او را تصديق نكردى و او را كشتى؟ عرض كرد: بايد چه كنم، يا رسول اللَّه؟! فرمود: با گوينده:

«لا اله الا اللَّه»

چه مى‌توان كرد؟ ابو الدرداء گفت:

آرزو كردم كه آن روز، روز آغاز ايمانم بود. از اينرو اين آيه نازل گرديد.

مقصود

(وَ ما كانَ لِمُؤْمِنٍ أَنْ يَقْتُلَ مُؤْمِناً إِلَّا خَطَأً): خداوند براى هيچ مؤمنى مباح نكرده و به او اجازه نداده است كه مؤمنى را بكشد. مگر اينكه از روى خطا باشد. اين معنى از قتاده و خبر اوست.

برخى گفته‌اند: يعنى همانطورى كه اكنون حق كشتن مؤمن را ندارد، قبلا هم حق نداشت، مگر اينكه قتل از روى خطا باشد.