ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٢٧٩ - شان نزول

بيان آيه ٨٨

لغت‌

اركاس: رد. امية بن ابى الصلت گويد:

يعنى به حميم جهنم بازگشتند زيرا ايشان عاصى بودند و دروغ و تهمت بر زبان آوردند.

اعراب‌

فئتين: حال و عامل آن معناى فعلى است كه در «لك» مى‌باشد.

شان نزول‌

در باره اينكه آيه در باره چه كسى نازل شده، اختلاف كرده‌اند.

مجاهد و حسن گويند: در باره قومى نازل شده است كه از مكه بمدينه آمدند و براى مسلمانان اظهار اسلام كردند، آن گاه بمكه بازگشتند بخاطر اينكه زندگى در مدينه را دشوار شمردند و در آنجا اظهار شرك كردند و سپس با گروهى از مشركين به يمامه سفر كردند. مسلمانان خواستند با آنها بجنگند ولى ميانشان اختلاف افتاد.

دسته‌اى گفتند: جنگ نمى‌كنيم زيرا آنها اهل ايمانند. دسته‌اى ديگر گفتند: آنها مشرك هستند. از اينرو در باره ايشان آيه نازل شد. همين مضمون از امام باقر (ع) نيز روايت شده است.

زيد بن ثابت گويد: آيه در باره كسانى نازل شد كه از جنگ احد، تخلف كردند و گفتند:(لَوْ نَعْلَمُ قِتالًا لَاتَّبَعْناكُمْ) (سوره آل عمران ١٦٧ يعنى اگر قتالى مى‌دانستيم شما را تبعيت مى‌كرديم) اصحاب پيامبر در باره ايشان اختلاف كردند:

برخى گفتند: آنها را مى‌كشيم و برخى ديگر گفتند. آنها را نمى‌كشيم.