ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٨٧ - مقصود

آميزش كرده‌اند، ازدواج مكنيد. بر شما حرام است آنچه كه مردم جاهليت مرتكب مى‌شدند و با همسر پدر ازدواج مى‌كردند. اين قول از ابن عباس و قتاده و عطا و عكرمه است.

طبرى مى‌گويد: تقدير اين است: «لا تنكحوا نكاح آبائكم» يعنى مثل پدرانتان نكاح مكنيد. بنا بر اين «ما نكح» تاويل بمصدر برده مى‌شود و منظور اين است كه بايد از نكاح با حليله پدران و هر نكاح فاسدى خوددارى كرد. در معناى اول «ما» موصول و احتياج دارد به اينكه از جمله صله، عائدى بآن بازگردد ولى طبرى مى‌گويد: بهتر اين است كه «ما» مصدرى باشد چه اگر مراد نهى از ازدواج با حليله پدران بوده بايد بگويد: «لا تنكحوا من نكح آبائكم» يعنى با كسانى كه پدرانتان با آنها نكاح كرده‌اند، نكاح مكنيد.

از اين مطلب چنين پاسخ داده‌اند كه «ما» كنايه از جنس است و «من النساء» مفسر آن است‌[١]. مثل: «لا تاخذ ما اخذ ابوك من الاماء» يعنى كنيزانى را كه پدرت گرفته مگير.

(إِلَّا ما قَدْ سَلَفَ‌): مى‌فرمايد ازدواجهايى كه در گذشته با همسران پدران كرده‌ايد مؤاخذه ندارد. برخى گفته‌اند، يعنى آنچه گذشته، بحال خود باقى گذاريد و رها مكنيد كه براى شما جايز است. بلخى مى‌گويد: اين قول خلاف اجماع و دين اسلام است برخى گفته‌اند: يعنى گذشته را اجتناب و ترك كنيد. اين معنى از قطرب است. برخى گفته‌اند: استثناى آنچه گذشته، به اين ملاحظه است كه معلوم باشد كه قبلا هم اين كار براى ايشان مباح نبوده است:

(إِنَّهُ كانَ فاحِشَةً وَ مَقْتاً): اين كار زناست و موجب بغض پروردگار مى‌شود. هاء «انه» ممكن است به نكاحى كه از آن نهى شده است برگردد. يعنى: نكاح با همسر پدر

[١]- اگر در آيه شريفه« من النساء» ذكر نشده بود احتمال طبرى قابل توجيه بود. لكن با توجه باين كلمه و تفسير آن از« ما نكح» كاملا روشن است كه مراد همان معنى‌هاى اول است و دستور مى‌دهد كه آن سنت جاهليت را ترك كنند و با همسران پدران ازدواج ننمايند.