ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٨٦ - مقصود

يعنى چگونه است هنگامى كه وارد شوم در خانه قوم و همسايگان كريممان (كانوا زايد است) زجاج گويد: اين مطلب غلط است چه اگر «كان» زايده بود، خبر آن منصوب نمى‌شد، بدليل همان بيتى كه بدان استناد جسته است.

على بن عيسى گويد: «كان» براى اين آمده است كه دلالت كند بر اينكه نكاح با همسر پدر، قبلا هم فاحشه بوده است.

و ساء سبيلا: «سبيلا» تميز است و فاعل «ساء» ضمير مستتر و مفسر آن «سبيل» است و مخصوص بضم حذف شده است. يعنى: اين راه، بد راهى است.

شان نزول‌

ابن عباس و قتاده و عكرمه و عطا گفته‌اند: اين آيه در باره روش مردم جاهليت نازل شده است كه با همسر پدر ازدواج مى‌كردند. گفته‌اند: صنوان بن اميه با همسر پدر، فاخته دختر اسود بن مطلب و منظور بن ريان بن مطلب با همسر پدرش مليكه دختر خارجه ازدواج كرد.

اشعث بن سوار مى‌گويد، ابو قيس كه يكى از انصار و مردى صالح بود درگذشت و پسرش قيس از همسرش خواستگارى كرد. وى گفت: من ترا فرزند خويش مى‌شمارم و تو در ميان قوم خود مردى صالح هستى. من خدمت پيامبر گرامى مى‌روم و كسب تكليف مى‌كنم. سپس نزد پيامبر رفت و ماجرا را شرح داد. پيامبر فرمود: بخانه‌ات بازگرد و اين آيه نازل گرديد.

مقصود

قبلا در باره شرائط نكاح، دستوراتى داده شد. اكنون به بيان كسانى كه ازدواج با آنها صحيح است يا صحيح نيست پرداخته، مى‌فرمايد:

(وَ لا تَنْكِحُوا ما نَكَحَ آباؤُكُمْ مِنَ النِّساءِ): با كسانى كه پدران شما آنها را بهمسرى گرفته‌اند ازدواج مكنيد. برخى گفته‌اند: منظور اين است كه با زنانى كه پدرانتان با آنها