ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٢١٦ - شان نزول

بيان آيه ٦٥

لغت‌

شجر الامر: اختلط الامر يعنى امر مخلوط شد. اين لغت از همان «شجر» به معنى درخت است و چون شاخ و برگ درخت بهم مى‌پيچد و مخلوط مى‌شود، از اين لحاظ در اختلاط چيزهاى ديگر مخصوصاً در مورد نزاع و اختلاف كه مطالب طرفين بهم مخلوط مى‌شود، بكار رفته است.

حرج: تنگى و برخى گفته‌اند: گناه.

اعراب‌

لا: در اول كلام براى رد سخن آنهاست يعنى: «فليس الكلام على ما يزعمون انهم آمنوا و هم يخالفون حكمك» يعنى كلام نه آن طورى است كه آنها گمان مى‌كنند كه ايمان آورده‌اند، در حالى كه مخالفت حكم تو مى‌كنند. پس از حرف «لا» قسم مى- خورد و جمله را از سر مى‌گيرد. برخى گفته‌اند: «لا» بمنظور توطئه براى نفى بعدى است زيرا ذكر نفى در اول و آخر كلام براى تاكيد بهتر است، بخصوص كه نفى مقتضى اين است كه در صدر كلام قرار گيرد و اينكه باز هم نفى در كلام تكرار مى‌شود، بخاطر اين است كه قسم بجواب احتياج دارد.

تسليما: مفعول مطلق تاكيدى است. اين قبيل مصدرها بمنزله تكرار فعل مى‌باشند.

شان نزول‌

گفته شده است كه در اين آيه در باره زبير و مردى از انصار نازل شده است كه اختلاف خود را نزد پيامبر برده بودند. اختلاف بر سر مجراى آبى بود كه از زمينى سنگزار بسوى باغ نخلى آن دو مى‌رفت. پيامبر به زبير فرمود: باغت را آبيارى كن، سپس آب را