آن روز را روزه مگير، مگر آن كه ماه را ببينى. پس اگر مردمان شهرى ديگر، گواهى دادند كه آن را ديده‌اند، روزه آن روز را قضا كن؛ امّا اگر آن را در ميانه روز ديدى، روزه را به شب برسان.

* خبر داود رقّى، از امام صادق(ع) كه فرمود:

«إذا طلب الهلال فى المشرق غدوة فلم ير فهو هيهنا هلال جديد رؤي أولم ير.» (١٩)

اگر بامدادن در شرق استهلال شود و ماه ديده نشود، اين در حكم هلال نوى است، خواه ديده شود و خواه ديده نشود.

* روايت مرسل از امام باقر(ع) كه فرمود:

«إذا أصبح الناس صياماً و لم يروا الهلال و جاء قوم عدول يشهد على الرؤيه فليفطروا و ليخرجوا من الغد أوّل النهار إلى عيدهم.» (٢٠)

اگر مردم، در حالى كه روزه‌اند و ماه را نديده‌اند، با روزه وارد روز شوند و در اين هنگام، گواهانى عادل، بيايند و بر ديدن هلال، گواهى دهند، بايد كه آن روز را روزه نگيرند و فرداى آن روز، در آغاز صبح، بر نماز عيد بيرون آيند.

اگر هلال ماه شوال، در هنگام روز و پيش از زوال ديده شود، آن روز، از ماه شوال است. اگر پس از زوال ديده شود، آن روز، از ماه رمضان است.»

صاحب جواهر، پس از نقل اين روايات، چنين ادامه سخن مى‌دهد:

«بر شما پوشيده نيست كه روايات گرفتار شذوذند، پاره‌اى از آنها برخى از شرطهاى حجيت را ندارند. وضعى بسان روايات ناظر به عدد، جدول، تطوق و... را دارند.

فقيهان شيعه، اين احاديث را از راويان گرفته و از آنها اعراض كرده‌اند.

و حمل آنها بر روايات رؤيت

(١٨)همان، ح٣. گفتنى است كه صاحب وسائل در تفسير اين روايت دو احتمال ذكر مى‌كند: ١. مقصود از آن، هلال اول ماه رمضان است، زيرا اين احتمال روزه داشتن روز آخر ماه شعبان، كه در آن هلال ماه، پس از ظهر ديده شده، مستحب است. ٢. مقصود از آن هلال ماه شوال است. بر اين احتمال، زيادى به حمل آن بر استحباب نيست، بلكه مضمون ديگر رواياتى را تقويت مى‌كند كه ديدن پس از ظهر را مربوط به شب بعد مى‌دانند.م.
(١٩)همان، ص٢٠٤، باب ٩، ح٤.
(٢٠)همان، ص١٩٩، باب ٦، ح٢؛ «من لايحضره الفقيه»، شيخ صدوق، ج٢، ص١١٠، ح٤٦٨.