در جستجوي عرفان اسلامي - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٣٤١ - سير و سلوك و مسأله نياز به استاد
بهارى،[١] و مرحوم سيد احمد كربلايى.[٢] در كتابهايى نظير «تذكرة المتقين»[٣] يا «زاد
[١] حضرت آيتالله شيخ محمد بهارى همدانى قدّس الله سرّهـ را مبرزترين شاگرد عارف كامل، آخوند ملاّ حسينقلى همدانى دانستهاند، كه سالهايى درك محضر او را نموده و به مراتب و درجات والايى از معرفت و شهود بار يافته است. در كمال و شرف او همين بس كه مرحوم علامه طباطبايى به نقل از عارف كامل، مرحوم آيتالله حاج ميرزا على آقا قاضى(قدس سره) چنين فرموده است: «استاد ما مرحوم آقا حاج سيد احمد كربلايى(قدس سره) مىفرمود: ما پيوسته در خدمت مرحوم آيتالحق، آخوند ملاحسينقلى همدانى بوديم و آخوند صددرصد براى ما بود، ولى همين كه آقاى حاج شيخ محمد بهارى با آخوند روابط آشنايى و ارادت پيدا نمود و دائماً در خدمت او تردد داشت، آخوند را از دست ما ربود!»
مرحوم بهارى در نهم رمضان سال ١٢٣٥ هق. در قريه بهار همدان ديده از دار فانى فرو بست و به دار باقى شتافت و در جوار رحمت حق آرميد و اينك مضجع شريف او مزار مشتاقان است و معروف است كه آن مرحوم از ميهمانان خود پذيرايى مىكند.
[٢] جمال السالكين، آيتالله حاج سيد احمد طهرانى كربلايى از بزرگان فقه و فلسفه و عرفان است كه در وادى سير و سلوك گام نهاده و به قله كمال بار يافته است. او پس از رحلت حضرت آيتالله آخوند ملا حسينقلى همدانى(رضي الله عنه) در نجف اشرف، با عديل و همرديف خود، مرحوم حاج شيخ محمد بهارى، در ميان سيصد تن از شاگردان آن مرحوم، از مبرزترين شاگردان، و از اساتيد وحيد عرفان و سير و سلوك بودهاند؛ و پس از مهاجرت آيتالله بهارى به همدان، يگانه عالم اخلاق و مربى نفوس و راهنماى طالبان حقيقت در طى راه مقصود و ورود در سبل سلام و ارائه طريق لقاى حضرت احديت و سير در معارج و مدارج كمال نفس انسانى و ايصال به كعبه مقصود و حرم معبود بوده است.مرحوم علامه طباطبايى درباره ايشان مىنويسد: مرحوم سيد اصلا اصفهانى بوده، ولى نشو و نماى وى در كربلاى معلاّ بوده و بعد از ادراك و رشد، به تحصيل ادبيات پرداخته... و اخيراً در بوته تربيت و تهذيب مرحوم آيتالحق و استاد وقت، شيخ بزرگوار، آخوند ملا حسينقلى همدانى قدس سرّه العزيزـ قرار گرفته و ساليان دراز در خدمت مرحوم آخوند بوده و از همگنان گوى سبقت ربوده و بالاخره در صف اول و طبقه نخستين تلامذه و تربيتيافتگان ايشان مستقر گرديد، در علوم ظاهرى و باطنى، مكانى مكين و مقامى امين اشغال نمود و بعد از درگذشت مرحوم آخوند، در عتبه مقدس نجف اشرف اقامت گزيده و به درس فقه اشتغال ورزيده و در معارف الهيه و تربيت و تكميل مردم يد بيضا نشان مىداد. جمعى كثير از بزرگان و وارستگان به يُمن تربيت و تكميل آن بزرگوار، قدم در دايره كمال گذاشته، پشت پاى به بساط طبيعت زده و از مكان دارالخلد و محرمان حريم قرب شدند كه از آن جمله است سيد اجل، آيتحق و نادره دهر، عالم عابد، فقيه محدث، شاعر مفلق، سيد العلماء الربانيين، مرحوم حاج ميرزا على قاضى طباطبايى تبريزى (١٢٨٥ هـ ق. ـ ١٣٦٦ هـ ق) كه در معارف الهيه و فقه و حديث و اخلاق استاد اين ناچيز مىباشد....
[٣] اين كتاب، مجموعهاى از گفتارها و نامههاى عالم و عارف جليلالقدر، آيتالله شيخ محمد بهارى است.